{"id":14044,"date":"2016-08-18T12:17:45","date_gmt":"2016-08-18T10:17:45","guid":{"rendered":"http:\/\/shekulliagency.com\/?p=14044"},"modified":"2016-12-01T14:47:59","modified_gmt":"2016-12-01T13:47:59","slug":"a-mund-te-behet-realitet-udhetimi-ne-kohe-pergjigjen-e-jep-fizika-kuantike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/?p=14044","title":{"rendered":"A MUND T\u00cb B\u00cbHET REALITET UDH\u00cbTIMI N\u00cb KOH\u00cb? P\u00cbRGJIGJEN E JEP FIZIKA KUANTIKE"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/futur-e1471515409761.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-14045\" src=\"http:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/futur-e1471515409761.jpg\" alt=\"udh\u00ebtimi-n\u00eb-koh\u00eb\" width=\"1600\" height=\"876\" srcset=\"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/futur-e1471515409761.jpg 1600w, https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/futur-e1471515409761-300x164.jpg 300w, https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/futur-e1471515409761-768x420.jpg 768w, https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/futur-e1471515409761-1024x561.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/a><strong><em>A mund t\u00eb b\u00ebhet realitet udh\u00ebtimi n\u00eb koh\u00eb? P\u00ebrgjigjen e jep fizika kuantike<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Nga:\u00a0<strong>Eroll Velija<\/strong><\/p>\n<p>N\u00ebse dikush q\u00eb udh\u00ebton n\u00eb koh\u00eb do t\u00eb kthehej pas dhe do t\u00eb takonte gjysh\u00ebrit, a do ta parandalonte lindjen e tij? Ky \u00ebsht\u00eb thelbi i nj\u00eb teorie t\u00eb famshme, e njohur si \u201cparadoksi i gjyshit\u201d, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se udh\u00ebtimi n\u00eb koh\u00eb \u00ebsht\u00eb i pamundur. Mir\u00ebpo disa k\u00ebrkime kan\u00eb arritur n\u00eb p\u00ebrfundime t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>Nj\u00eb grup shkenc\u00ebtar\u00ebsh ka krijuar, p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, nj\u00eb simulim, me an\u00eb t\u00eb t\u00eb cilit do t\u00eb mund t\u00eb shohin si mund t\u00eb nd\u00ebrveprojn\u00eb dy fotone q\u00eb udh\u00ebtojn\u00eb n\u00eb koh\u00eb. Ata sugjerojn\u00eb se, t\u00eb pakt\u00ebn n\u00eb nivel kuantik, kap\u00ebrcimi i koh\u00ebs mund t\u00eb jet\u00eb i mundur.<br \/>\nStudimi p\u00ebrdori fotone \u2013 grimca t\u00eb vogla drite \u2013 p\u00ebr t\u00eb stimuluar grimcat kuantike p\u00ebr t\u00eb udh\u00ebtuar n\u00eb koh\u00eb. Duke studiuar sjelljen e fotoneve, shkenc\u00ebtar\u00ebt treguan aspekte t\u00eb \u00e7uditshme t\u00eb fizik\u00ebs moderne.<\/p>\n<p>N\u00eb simulim, k\u00ebrkuesit ekzaminuan dy rezultate t\u00eb mundshme p\u00ebr nj\u00eb foton q\u00eb udh\u00ebton n\u00eb koh\u00eb. E para, \u201cfotoni 1\u201d do t\u00eb udh\u00ebtonte p\u00ebrmes \u201cvrim\u00ebs s\u00eb krimbit\u201d drejt s\u00eb shkuar\u00ebs dhe do t\u00eb nd\u00ebrvepronte me versionin e tij m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr. E dyta, \u201cfotoni 2\u201d udh\u00ebton p\u00ebrmes koh\u00eb-hap\u00ebsir\u00ebs normale, por nd\u00ebrvepron me nj\u00eb foton, q\u00eb ka ngecur n\u00eb nj\u00eb lak udh\u00ebtues n\u00eb koh\u00eb, p\u00ebrmes nj\u00eb \u201cvrime krimbi\u201d, i njohur si \u201ckurba e mbyllur e koh\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p>K\u00ebrkimi u b\u00eb nga nj\u00eb grup shkenc\u00ebtar\u00ebsh n\u00eb Universitetin \u201cQueensland\u201d n\u00eb Australi dhe rezultatet u publikuan n\u00eb revist\u00ebn \u201cNature Communications\u201d (\u201cKomunikimet e Natyr\u00ebs\u201d).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u201cvrim\u00eb krimbi\u201d?<\/strong><\/p>\n<p>Koha dhe hap\u00ebsira mund t\u00eb p\u00ebrkulen dhe t\u00eb shformohen. Nevojitet nj\u00eb sasi e madhe materieje dhe energjie, p\u00ebr t\u00eb krijuar shformime t\u00eb tilla, por teorikisht, ato jan\u00eb t\u00eb mundura.<br \/>\nN\u00eb rastin e \u201cvrim\u00ebs s\u00eb krimbit\u201d, kopja krijohet duke p\u00ebrkulur struktur\u00ebn e koh\u00eb-hap\u00ebsir\u00ebs. Kjo i ngjan palosjes s\u00eb nj\u00eb cope let\u00ebr me dy shenja lapsi, t\u00eb b\u00ebra mbi t\u00eb, t\u00eb cilat jan\u00eb analoge me dy pika n\u00eb koh\u00eb-hap\u00ebsir\u00eb. Vija midis tyre tregon distanc\u00ebn nga nj\u00ebra pik\u00eb n\u00eb tjetr\u00ebn, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb-hap\u00ebsir\u00eb normale.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Udh\u00ebtimi n\u00eb koh\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Udh\u00ebtimi n\u00eb koh\u00eb \u00ebsht\u00eb ideja e l\u00ebvizjes nd\u00ebrmjet pikave t\u00eb ndryshme t\u00eb koh\u00ebs, n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngjashme me l\u00ebvizjen nd\u00ebrmjet pikave t\u00eb ndryshme n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb, zakonisht duke p\u00ebrdorur nj\u00eb pajisje t\u00eb hamend\u00ebsuar, t\u00eb quajtur makina e koh\u00ebs. Udh\u00ebtimi n\u00eb koh\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb koncept i njohur n\u00eb filizofi dhe fantashkenc\u00eb, por udh\u00ebtimi n\u00eb nj\u00eb pik\u00eb t\u00eb \u00e7far\u00ebdoshme n\u00eb koh\u00eb ka mb\u00ebshtetje tep\u00ebr t\u00eb kufizuar n\u00eb fizik\u00ebn teorike, zakonisht vet\u00ebm s\u00eb bashku me mekanik\u00ebn kuantike ose vrimat e krimbit. Udh\u00ebtimi n\u00eb t\u00eb ardhmen, n\u00ebp\u00ebrmjet bymimit t\u00eb koh\u00ebs, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fenomen i provuar mjaft mir\u00eb n\u00eb fizik\u00eb (relativiteti) dhe p\u00ebrjetohet gjithmon\u00eb nga astronaut\u00ebt, por vet\u00ebm me disa milisekonda. P\u00ebr t\u00eb mund\u00ebsuar udh\u00ebtimin n\u00eb t\u00eb ardhmen p\u00ebr disa vite, do t\u00eb duhej q\u00eb l\u00ebvizja t\u00eb kryhej me shpejt\u00ebsi t\u00eb krahasueshme me shpejt\u00ebsin\u00eb e drit\u00ebs, por kjo sot p\u00ebr sot \u00ebsht\u00eb teknologjikisht e pamundur.[1]. P\u00ebr shembull, n\u00ebse nga dy v\u00ebllez\u00ebr binjak\u00eb nga 30 vje\u00e7, nj\u00ebri prej tyre do t\u00eb udh\u00ebtonte drejt yllit Vega me shpejt\u00ebsi t\u00eb af\u00ebrt me shpejt\u00ebsin\u00eb e drit\u00ebs, kur t\u00eb kthehej n\u00eb Tok\u00eb, ai do t\u00eb ishte vet\u00ebm 37 vje\u00e7, nd\u00ebrsa v\u00ebllai i tij do t\u00eb ishte plot 69 vje\u00e7. Pra v\u00ebllai i par\u00eb do t\u00eb udh\u00ebtonte 42 vite p\u00ebrpara n\u00eb koh\u00eb.[2]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A mund t\u00eb b\u00ebhet realitet udh\u00ebtimi n\u00eb koh\u00eb? P\u00ebrgjigjen e jep fizika kuantike Nga:\u00a0Eroll Velija N\u00ebse dikush q\u00eb udh\u00ebton n\u00eb koh\u00eb do t\u00eb kthehej pas dhe do t\u00eb takonte gjysh\u00ebrit,&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14045,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-14044","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-shk-tek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14044"}],"collection":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14044"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14044\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16402,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14044\/revisions\/16402"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/14045"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14044"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14044"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14044"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}