{"id":17872,"date":"2017-02-01T09:12:04","date_gmt":"2017-02-01T08:12:04","guid":{"rendered":"http:\/\/shekulliagency.com\/?p=17872"},"modified":"2017-02-01T10:56:04","modified_gmt":"2017-02-01T09:56:04","slug":"shqiptaret-ne-perandorine-osmane","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/?p=17872","title":{"rendered":"SHQIPTAR\u00cbT N\u00cb PERANDORIN\u00cb OSMANE"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Nga: Hajro Limaj<\/strong><\/p>\n

N\u00eb dhjetorin e vitit 1994, kur u akreditova atashe Ushtarak ne Republik\u00ebn e Turqis\u00eb dhe fillova takimet zyrtare me ministrin e Mbrojtjes, Shefin e Shtatmadhoris\u00eb e shume personalitete te tjera shtet\u00ebrore dhe politike te vendit gjeta nj\u00eb mikpritje dhe p\u00ebrzem\u00ebrsi qe nuk e kisha hasur ne shume vende te tjera te Evrop\u00ebs qe kisha qene me pare. <\/strong><\/p>\n

Ket\u00eb p\u00ebrzem\u00ebrsi e ndieja edhe me qytetaret e thjeshte te Turqis\u00eb ne Ankara, Stamboll, Bursa, Izmir, e kudo qe un\u00eb ndodhesha me detyre.<\/p>\n

Sapo m\u00ebsonin qe isha atashe ushtarak i Arnavutlluk-ut (Shqip\u00ebris\u00eb), ata shprehnin nj\u00eb respekt dhe nj\u00eb mir\u00ebsjellje te ve\u00e7ant\u00eb. E gjith\u00eb kjo lidhej me autoritetin, dinjitetin, trim\u00ebrit\u00eb, besnik\u00ebrit\u00eb dhe humanizmin qe kishin treguar shqiptaret nga periudha Osmane e deri ne dit\u00ebt e sotme.<\/p>\n

Kur trajtonim marr\u00ebdh\u00ebniet e dy vendeve tona te gjith\u00eb autoritetet i referoheshin menj\u00ebher\u00eb historis\u00eb se larg\u00ebt, te mesme dhe te sotme te shqiptareve, vlerave te tyre ne periudh\u00ebn Osmane dhe ne periudh\u00ebn e shtetit moderne te Turqis\u00eb. \u201cShqiptaret kane drejtuar perandorin\u00eb Osmane dhe shtetin turk. Edhe tani, ne vendet kryesore te Turqis\u00eb jane shqiptaret, nip\u00ebrit dhe mbesat e tyre\u201d, shpreheshin ata me k\u00ebnaq\u00ebsi. Dhe ky realitet mua me shoq\u00ebroi ne \u00e7do ministri, ne \u00e7do prefekture, bashki e komande ushtarake. Por, ne k\u00ebt\u00eb shkrim do te ndalem me shume per rolin e shqiptareve ne Perandorin\u00eb Osmane.<\/p>\n

Perandoria Osmane jetoi 560 vjet, deri ne vitet 1922 ne tre kontinente: Azi, Evrop\u00eb dhe Afrike. Te gjith\u00eb historianet e huaj dhe turq, te cil\u00ebt kane studiuar historin\u00eb e Perandorise Osmane, pohojn\u00eb se: \u201c\u2026Kryeministrat (kryeveziret ose sadrazamet), ministrat (veziret) dhe pashallar\u00ebt (gjeneral\u00ebt) e komandantet ushtarake me te vlefsh\u00ebm kane qene me origjine shqiptare\u201d.<\/p>\n

Dhe k\u00ebt\u00eb p\u00ebrfundim e v\u00ebrteton numri shume i madh i kryevezireve shqiptare ose me rr\u00ebnj\u00eb shqiptare qe administruan perandorin\u00eb Osmane deri ne vitet 1922. K\u00ebshtu, Koxha Sinan Pasha ne periudh\u00ebn 1580-1596 ka qene pese here Kryeminist\u00ebr: 1580-1582, 1586-1591, 1593-1595, 4 muaj me 1595 dhe 4 muaj ne vitin 1596. Nen drejtimin e tij u pushtua Jemeni.<\/p>\n

Ahmet Pash\u00eb Dukagjini ka qene Kryeminist\u00ebr per 2 muaj e 17 dite ne vitin 1517. Rridhte nga nj\u00eb familje shqiptare e Leke Dukagjinit.<\/p>\n

Ajaz Ahmet Pasha lindur ne Vlore, me origjine jeni\u00e7eri dhe ka qene Kryeminist\u00ebr ne vitet 1536-1539.<\/p>\n

Lutfi Pasha nga Vlora, martuar me motr\u00ebn e Sulltan Kanun Sylejmanit kreu detyr\u00ebn e Kryeministrit per 1 vit e 9 muaj ne vitet 1539-1541.<\/p>\n

Kara Ahmet Pasha, Kryeminist\u00ebr 1 vit, 11 muaj e 23 dite ne vitet 1553-1555.<\/p>\n

Semiz Ahmet Pasha, dy here Kryeminist\u00ebr ne vitet 1579-1580.<\/p>\n

Ferhat Pasha, dy here Kryeminist\u00ebr; ne vitet 1591-1592 dhe 4 muaj e 19 dite ne vitin 1595.<\/p>\n

Merre Husein Pasha ishte Kryeminist\u00ebr per 2 vjet 2 muaj dhe 13 dite ne vitet 1601-1603. Ai ka sh\u00ebrbyer edhe si prefekt, vali ne Egjipt.<\/p>\n

Tabani Jasse Mehmet Pasha ishte Kryeminist\u00ebr ne vitet 1632-1637.<\/p>\n

Kujuxhu Murat Pasha ka qen\u00eb 4 vjet, 7 muaj e 25 dite Kryeminist\u00ebr ne periudh\u00ebn 1606-1611.
\nPastaj vazhduan Nusuh Pasha ne vitet 1611-1614,
\nOhrili Hysein Pasha ne vitin 1621,
\nXixhan-Kapuxhubashi Sulltanazde Mehmet Pasha ne vitin 1602-1646,
\nKara Mustafa Pasha dy here ne vitet 1649-1650 dhe ne vitin 1655,
\nTorhonxhu Mustafa Pasha ne vitet 1652-1653, i cili u d\u00ebnua me varje ne litar, rridhte nga nj\u00eb familje matjane,
\nZurnazen Mustafa Pasha sh\u00ebrbeu si Kryeminist\u00ebr vet\u00ebm 4 ore ne vitin 1656,
\nQypryly Mehmet Pasha 5 vjet Kryeminist\u00ebr n\u00eb periudh\u00ebn 1578-1661. Ishte me origjine nga Roshniku i Beratit,
\nQypryly Ahmet Mustafa Pasha, djali i madh i Mehmet Pashes ishte 15 vjet Kryeminist\u00ebr. Ne vitin 1659 u gradua vezir dhe marshall, Qypryly Fazell Mustafa Pasha sh\u00ebrbeu 2 vjet e 3 muaj Kryeminist\u00ebr.
\nBiri i dyte i Mehmet Pash\u00ebs dhe v\u00ebllai i Ahmet Mustafa Pashes,
\nArabaxhi Ali Pasha ne vitet 1691-1692,
\nAmxhazade Husein Pasha, nga familja e Mehmet Pashe Qyprylyse q\u00ebndroi 4 vjet e 11 muaj ne periudh\u00ebn 1797-1802,
\nDalltaban Mustafa Pasha, lindur ne Manastir Kryeminist\u00ebr ne vitet 1702-1703,
\nQypryly Numan Pasha 2 muaj e 2 dite ne vitin ne 1710,
\nHaxhi Halil Pasha lindur ne Elbasan nj\u00eb vit ne voton 1716,
\nIvaz-zade Halil Pasha ne vitin 1770, Memish Pasha 1 muaj e 9 dite ne vitin 1808-1809,
\nGjiritli Mustafa Nail Pasha nga Policani Kosturit te Kor\u00e7\u00ebs ka qen\u00eb tre here Kryeminist\u00ebr ne vitin 1853, 184 dhe 1857,
\nMehmet Ferit Pashe Vlora sh\u00ebrbeu si Kryeminist\u00ebr gjate viteve 1902-1908, besnik i Sulltan Abdylhamitit te Dyte.
\nMehmet Ferit Pashe Vlora ka lindur ne Janine ne vitin 1852, ishte biri i Mustafa Pashe Vlor\u00ebs Ferit Pashe Vlora nga babi ishte st\u00ebrnipi i admiralit Sinana Pashes dhe nga nena vinte prej familjes se Ali Pash\u00eb Tepelen\u00ebs,
\nMisairli Sait Halim Pasha, nipi i Mehmet Ali Pashe Kavalles sh\u00ebrbeu ne vitet 1913-1917,
\nAhmet Izet Pasha sh\u00ebrbeu si sadrazam-Kryeminist\u00ebr 25 dite ne vitin 1918,
\nDamat Ferit Pasha, Kryeministri i fundit i perandoris\u00eb Osmane, tradhtoi luft\u00ebn \u00e7lirimtare te Ataturkut.
\nMeliki Mansur-Hain Ahmet Pasha, ushtarak i zoti, punoi si Kryeminist\u00ebr ne vitet 1523-1524,
\nGjedik Ahmet Pasha ne vitin 1475 u em\u00ebrua Kryeminist\u00ebr per 4 vjet,
\nRystem Pasha ne vitin 1554 u em\u00ebrua Kryeminist\u00ebr per 14 vjet derisa vdiq,
\nIbrahim Pasha sh\u00ebrbeu 13 vjet Kryeminist\u00ebr.<\/p>\n

Kryeministrat e familjes \u201cQypryly\u201d qe sunduan afro 100 vjet ne shekullin e XVII, perandorin\u00eb Osmane e shp\u00ebtuan nga nj\u00eb rr\u00ebzim total, shtetit i dhan\u00eb gjak. Pushteti i Qyprylynjve ka qene me i forte dhe me efikas nga autoriteti i sulltan\u00ebve te asaj kohe. Pashallar\u00ebt, gjeneral\u00ebt e bes\u00ebs fisnike shqiptare shp\u00ebtuan edhe \u201ckryet e sulltan\u00ebve\u201d.<\/p>\n

Eshte interesant te p\u00ebrmendet se shqiptaret qe kishin marre nj\u00eb kulture humanitare islame ne shtetin Osman, nuk ishin egoiste.<\/p>\n

Sami Frash\u00ebri per k\u00ebt\u00eb shkruan: \u201cShqiptaret kane sh\u00ebrbyer me shume per boten e jo per veten e tyre\u201d.<\/p>\n

Perandori i Franc\u00ebs Napoleon Bonoparti ne vitin 1798 u nis te pushtonte edhe Egjiptin. Osmanllinjt\u00eb d\u00ebrguan nj\u00eb ushtri te p\u00ebrber\u00eb prej ushtareve te zgjedhur shqiptare. K\u00ebt\u00eb ushtri e komandonin shqiptar\u00ebt Tahir Pasha dhe Mehmet Aliu. Pasi theu Bonopartin, kapiteni Mehmet Ali u vendos ne Egjipt. Ne vitin 1801 u gradua pasha, gjeneral dhe ne 1805 mori ne dore pushtetin lokal te Egjiptit.<\/p>\n

Mehmet Alia Pasha u shtri deri ne Sudan. Me pas n\u00ebnshtroi edhe feudalet e Arabis\u00eb qe p\u00ebrbenin nj\u00eb problem per Perandorin\u00eb Osmane. Me dinastin\u00eb e Mehmet Ali Pash\u00ebs, krahas arabishtes dhe turqishtes, flitej shqipja. Ne Aleksandri atij i eshte ngritur statuja prej bronzi. Dinastia e k\u00ebsaj familjeje ne Egjipt vazhdoi deri ne vitet 1956. Per rolin dhe vlerat e shqiptareve shefi Shtatmadhoris\u00eb Turke, marshalli Fevzi Cakmak shkruante: \u201cMe qindra burra shteti shqiptare jane dalluar ne historin\u00eb Osmane. Shume nga ata kishin z\u00ebn\u00eb edhe pozita te larta, te r\u00ebnd\u00ebsishme si kryeministra (sadrazame).<\/p>\n

Turqit dhe shqiptaret, ne betejat qe kane fituar bashk\u00ebrisht kane pajtuar interesat e tyre te p\u00ebrbashk\u00ebta, jane bere v\u00ebllez\u00ebr te v\u00ebrtet\u00eb\u201d.<\/p>\n

Nd\u00ebrsa studiuesi gjerman prof. dr. Herman Gros ne librin \u201cEkonomia Ballkanike\u201d shkruan se \u201cShqiptaret gjate pese shekujve qe kane bashk\u00ebjetuar me turqit osmanlinj\u00eb, ne saje te aft\u00ebsis\u00eb se adaptimit dhe te talenteve te tyre si n\u00ebpun\u00ebs, kishin z\u00ebn\u00eb shkallet me te larta ne Qeverin\u00eb e Stambollit dhe kishin role te r\u00ebnd\u00ebsishme per perandorin\u00eb. Mir\u00ebpo nga ana tjet\u00ebr, fiset shqiptare jetonin te lira e te pa varura ne male te Shqip\u00ebris\u00eb\u201d.<\/p>\n

Shume shqiptare duke mos e njohur gjuhen turke pyesin me dyshim se, perse turqit shqiptaret i quajn\u00eb \u201carnavut\u201d dhe Shqip\u00ebrin\u00eb Arnavutlluk. Fjala arnaut vjen nga arabishtja, arna-vut, qe do te thot\u00eb \u201ctrim, i cili nuk di te kthehet mbrapa\u201d. Osmanllinjt\u00eb ne lufte me pers\u00ebt, batalionet (tabor\u00ebt) e skalionit te pare te i zgjidhnin jeni\u00e7er trima, qe edhe pse shikonin rrezikun e vdekjes, m\u00ebsynin vet\u00ebm p\u00ebrpara. Ata kryesisht zgjidheshin shqiptare dhe per k\u00ebt\u00eb arsye shqiptareve u vendosen em\u00ebrtimin \u201carnavut\u201d dhe Shqip\u00ebris\u00eb Arnavutluk. Trim\u00ebrin\u00eb e shqiptareve e shpreh edhe historiani Mehmet Tefik, i cili shkruan: \u201cBashk\u00ebsin\u00eb Otomane e kane siguruar dy krah\u00eb: turqit ne Lindje (Anadoll) dhe shqiptaret ne Per\u00ebndim (Ballkan)..\u201d.<\/p>\n

Por shqiptaret, ne perandorin\u00eb Osmane krahas personaliteteve qeveritare dhe ushtarake, kane bere em\u00ebr edhe ne administrate, drejt\u00ebsi, arsim, kulture, arkitekture, arte etj. Ne radh\u00ebt e para te k\u00ebtyre personaliteteve jane shume figura te r\u00ebnd\u00ebsishme te Rilindjes tone Komb\u00ebtare, veprimtaria e te cil\u00ebve, sidomos e Hasan Tahsinit, rektori i pare i universitetit te Stambollit, Sami Frash\u00ebrit etj, ishin me rrezatim te theksuar per kultur\u00ebn e tere Perandoris\u00eb Osmane, p\u00ebrfshire edhe Shqip\u00ebrin\u00eb e asaj kohe.<\/p>\n

Sami Frash\u00ebri hartoi fjalor\u00ebt dhe enciklopedit\u00eb monumentale si: Fjalori Fr\u00ebngjisht-Turqisht, Fjalori Turqisht, Enciklopedi Historike-Gjeografike ne 6 v\u00ebllime etj, duke i sh\u00ebrbyer arsimit, edukimit dhe kultur\u00ebs turke-osmane shume me tep\u00ebr se sa nj\u00eb intelektual turk.<\/p>\n

Abdyl Frash\u00ebri, 10 vjet deputet ne Parlamentin e pare perandorak, 1877-1878,<\/p>\n

Abedin Dino nj\u00eb nga valinjt\u00eb e shquar,<\/p>\n

Ismail Qemali sekretar i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i Ministris\u00eb se Jashtme, vali ne Siri, deputet ne Parlamentin osman ne vitet 1908-1912,
\nVaso Pash Shkodrani, vali i p\u00ebrgjithshmen i Libanit. Himni Komb\u00ebtar i Turqis\u00eb se sotme autor ka shqiptarin Mehmet Akif. Shume personalitete te Turqis\u00eb moderne te formuar nga Mustafa Qemal Ataturku me 23 prill 1920 jane me origjine shqiptare. Marr\u00ebdh\u00ebniet e reja miq\u00ebsore turke-shqiptare, ne m\u00ebnyr\u00eb te ve\u00e7ante, hodh\u00ebn themele te forta me 1920, kur lindi Turqia e re dhe qeveria e Tiranes e dale nga Kongresi i Lushnj\u00ebs ne 28-31 janar 1920 akordoi marr\u00ebdh\u00ebnie miq\u00ebsore, ushtarake e kulturore me qeverin\u00eb e Ankaras\u00eb. Per k\u00ebt\u00eb riafrim te Turqis\u00eb deputetet greke te Evrop\u00ebs shtruan pyetjen: \u201c\u00c7\u2019k\u00ebrkon Mustafa Qemal Ataturku ne Shqip\u00ebri? Apo mos ka qellim te krijoje nj\u00eb Turqi te vog\u00ebl ne per\u00ebndim te Ballkanit\u201d?<\/p>\n

Nd\u00ebrsa Presidenti dhe Mareshali Turqis\u00eb Ataturk m\u00eb 1 mars 1921 ne Asamblen\u00eb Komb\u00ebtare te Turqis\u00eb sqaroi se \u201cMe popullin shqiptar kemi bashk\u00ebjetuar si v\u00ebllez\u00ebr disa shekuj. Prandaj k\u00ebt\u00eb shtet e komb v\u00eblla do ta ndihmojm\u00eb sa te mundim dhe sa te ket\u00eb nevoje\u201d. Dhe kjo filozofi bashk\u00ebpunimi u rigjall\u00ebrua me kalimin e Shqip\u00ebris\u00eb ne sistemin Demokratik te viteve 1991, e cila mund te trajtohet ne nj\u00eb shkrim tjet\u00ebr.<\/p>\n

Ish-atashe ushtarak n\u00eb Republik\u00ebn e Turqis\u00eb<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nga: Hajro Limaj N\u00eb dhjetorin e vitit 1994, kur u akreditova atashe Ushtarak ne Republik\u00ebn e Turqis\u00eb dhe fillova takimet zyrtare me ministrin e Mbrojtjes, Shefin e Shtatmadhoris\u00eb e shume…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":17873,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-17872","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-histori"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17872"}],"collection":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17872"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17872\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17874,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17872\/revisions\/17874"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/17873"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17872"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17872"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17872"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}