{"id":21698,"date":"2017-09-09T10:49:11","date_gmt":"2017-09-09T08:49:11","guid":{"rendered":"http:\/\/shekulliagency.com\/?p=21698"},"modified":"2017-09-09T13:33:50","modified_gmt":"2017-09-09T11:33:50","slug":"arakani-dikur-ishulli-i-meshires-tani-kerkues-i-meshires","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/?p=21698","title":{"rendered":"Arakani, dikur \u201cIshulli i M\u00ebshir\u00ebs\u201d, tani k\u00ebrkues i m\u00ebshir\u00ebs"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/thumbs_b_c_855efa2a159100214c808e2fc4d514f9-1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-21649\" src=\"http:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/thumbs_b_c_855efa2a159100214c808e2fc4d514f9-1.jpg\" alt=\"\" width=\"835\" height=\"472\" srcset=\"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/thumbs_b_c_855efa2a159100214c808e2fc4d514f9-1.jpg 835w, https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/thumbs_b_c_855efa2a159100214c808e2fc4d514f9-1-300x170.jpg 300w, https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/thumbs_b_c_855efa2a159100214c808e2fc4d514f9-1-768x434.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 835px) 100vw, 835px\" \/><\/a>Edhe p\u00ebrkund\u00ebr faktit se musliman\u00ebt e Arakanit konsiderohen nga Organizata e Kombeve t\u00eb Bashkuara si \u201cpakica m\u00eb e persekutuar n\u00eb bot\u00eb\u201d, ky komunitet nuk e ka t\u00ebrhequr shum\u00eb v\u00ebmendjen e bot\u00ebs dhe, m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishmja, at\u00eb t\u00eb bot\u00ebs muslimane.<\/p>\n<p>Musliman\u00ebt e Arakanit filluan t\u00eb p\u00ebrfolen n\u00eb Turqi dhe n\u00eb shtetet e tjera muslimane vet\u00ebm pas sulmeve budiste ndaj tyre, duke filluar nga viti 2012. Megjithat\u00eb, k\u00ebta njer\u00ebz masakrohen prej dhjet\u00ebra vitesh, nd\u00ebrsa qindra mij\u00ebra u detyruan t\u2019i braktisin sht\u00ebpit\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u2019i kuptuar m\u00eb mir\u00eb masakrat me t\u00eb cilat sot p\u00ebrballen musliman\u00ebt \u201cRohingya\u201d, em\u00ebrtim ky q\u00eb etimologjikisht lidhet me fjal\u00ebn arabe \u201cmerhamet\u201d (m\u00ebshir\u00eb), dhe procesin e t\u00ebhuajtjes s\u00eb tyre n\u00eb atdheun e tyre, duhet q\u00eb t\u00eb m\u00ebsohet edhe historia e tyre mjaft interesante.<\/p>\n<p>Burimet historike flasin se n\u00eb periudha t\u00eb ndryshme historike, Arakani \u00ebsht\u00eb udh\u00ebhequr si monarki e pavarur dhe sovrane, nga hinduist\u00eb, budist\u00eb dhe musliman\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas t\u00eb dh\u00ebnave historike, Islami ka arritur n\u00eb Arakan para vitit 788 p\u00ebrmes tregtar\u00ebve musliman\u00eb, nd\u00ebrsa popullata vendase islame filloi ta p\u00ebrqafonte Islamin ne grupe dhe q\u00eb nga ajo periudh\u00eb, Islami ka luajtur rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb zhvillimin e civilizimit n\u00eb Arakan.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, arab\u00ebt ishin faktori m\u00eb i madh n\u00eb arritjen dhe vendosjen e Islamit n\u00eb rajon. Burimet arabe t\u00eb shekullit t\u00eb n\u00ebnt\u00eb dhe dhjet\u00eb e cil\u00ebsojn\u00eb Arakanin si Xheziretur Rahmi ose Xheziretur Rahme, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb \u201cIshulli i M\u00ebshir\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p>Ekspert\u00ebt pohojn\u00eb se fjala \u201cRohang\u201d, sipas s\u00eb cil\u00ebs em\u00ebrtohen musliman\u00ebt e Arakanit, \u00ebsht\u00eb forma e shtremb\u00ebruar me koh\u00eb e fjal\u00ebs \u201cRahme\u201d (M\u00ebshir\u00eb).<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, origjina e musliman\u00ebve t\u00eb rajonit rrjedh nga populli Magh, vendas t\u00eb rajonit, arab\u00ebt t\u00eb cil\u00ebt kishin ardhur p\u00ebr tregti dhe njoftimin e Islamit dhe nga popuj t\u00eb ardhur p\u00ebr q\u00ebllime politike dhe ushtarake, si\u00e7 ishin indian\u00ebt, mongol\u00ebt, patan\u00ebt, pers\u00ebt dhe turqit.<\/p>\n<p>Periudha m\u00eb e ndritshme e musliman\u00ebve t\u00eb Arakanit ishte periudha e Sulltanatit Mrauk-U.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb k\u00ebtij sulltanati t\u00eb Arakanit, i cili zgjati nga viti 1430 deri n\u00eb viti 1784 me mb\u00ebshtetjen dhe n\u00ebn protektoratin e Sulltanatit t\u00eb Bengalit, musliman\u00ebt dhe budist\u00ebt jetuan n\u00eb miq\u00ebsi me shekuj t\u00eb t\u00ebr\u00eb dhe administruan shtetin s\u00eb bashku.<\/p>\n<p>Pas islamizimit t\u00eb Bengalit n\u00eb vitin 1203, efekti i Islamit n\u00eb Arakan u rrit, duke u materializuar n\u00eb nj\u00eb vasal musliman nga viti 1430. Populli vendas Magh, n\u00eb shekullin 15 filloi t\u00eb pranoj\u00eb Islamin dhe n\u00eb periudh\u00ebn mes viteve 1430 dhe 1530 musliman\u00ebt e Arakanit u mor\u00ebn n\u00ebn protektoratin e Bengalit.<\/p>\n<p>Administrimi dhe ndikimi i musliman\u00ebve n\u00eb Arakan zgjati p\u00ebr 350 vite, gjegj\u00ebsisht deri n\u00eb vitin 1784, kur u okupuan nga birmanez\u00ebt.<br \/>\nQ\u00eb nga kjo koh\u00eb, musliman\u00ebt e Arakanit p\u00ebrjetuan tri momente ky\u00e7e.<\/p>\n<p>I pari ishte okupimi birmanez n\u00eb vitin 1784, me t\u00eb cilin filluan sprovat dhe vuajtjet e musliman\u00ebve Rohingya q\u00eb do t\u00eb zgjasnin me shekuj.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb 40 viteve t\u00eb okupimit, musliman\u00ebt masivisht u detyruan t\u00eb migronin n\u00eb an\u00ebn e Bengalit.<\/p>\n<p>Momenti i dyt\u00eb ky\u00e7 ishte qeveria koloniale britanike.<\/p>\n<p>Edhe udh\u00ebheqja koloniale britanike q\u00eb erdhi pas birmanez\u00ebve dhe zgjati nga viti 1824 deri n\u00eb vitin 1948, nuk kishte shum\u00eb dallim. Britanik\u00ebt n\u00eb Arakan ndoq\u00ebn politik\u00ebn e nj\u00ebjt\u00eb me at\u00eb q\u00eb ndiqnin ndaj musliman\u00ebve n\u00eb subkontinentin indian: I privuan musliman\u00ebt nga qeverisja dhe arsimi. Musliman\u00ebt q\u00ebllimisht u lan\u00eb mbrapa.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, goditja m\u00eb e madhe q\u00eb britanik\u00ebt ia dhan\u00eb Arakanit ndodhi n\u00eb vitin 1937 gjat\u00eb shk\u00ebputjes s\u00eb Birmanis\u00eb nga India britanike, kur Arakani iu bashkangjit Birmanis\u00eb britanike, edhe pse Arakani gjat\u00eb largimit t\u00eb britanik\u00ebve nga rajoni mund t\u00eb ishte pjes\u00eb e Pakistanit Lindor dhe t\u00eb mos e p\u00ebrjetonte tiranin\u00eb t\u00eb cil\u00ebn e p\u00ebrjetoi.<\/p>\n<p>Rrjedhimisht, ato q\u00eb sot ndodhin n\u00eb Arakan mund t\u00eb shihen n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe si vazhdim\u00ebsi e trash\u00ebgimis\u00eb s\u00eb pist\u00eb t\u00eb britanik\u00ebve.<\/p>\n<p>Momenti i tret\u00eb ky\u00e7 p\u00ebr musliman\u00ebt Rohingya ishte pavar\u00ebsimi i Birmanis\u00eb n\u00eb vitin 1948. N\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb, shtypjet dhe masakrat ndaj musliman\u00ebve t\u00eb cil\u00ebt kishin fituar statusin e nj\u00eb shteti brenda Birmanis\u00eb u rrit\u00ebn dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb filloi sprova e madhe p\u00ebr musliman\u00ebt Rohingya.<\/p>\n<p>Shtypjet, masakrat dhe d\u00ebbimet q\u00eb filluan pak para pavar\u00ebsimit t\u00eb Birmanis\u00eb, vazhdojn\u00eb edhe sot. Musliman\u00ebt e k\u00ebtij rajoni po p\u00ebrjetojn\u00eb erozion t\u00eb madh demografik, teksa n\u00eb atdheun e tyre u degraduan n\u00eb \u201cpakic\u00eb\u201d dhe \u201ct\u00eb huaj\u201d.<\/p>\n<p>Musliman\u00ebt e Arakanit p\u00ebrjetuan vrasje t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb vitet 1942, 1947, 1954 dhe 1978. Dhjet\u00ebra mij\u00ebra u vran\u00eb, kurse qindra mij\u00ebra t\u00eb tjer\u00eb u detyruan t\u00eb migrojn\u00eb.<\/p>\n<p>Musliman\u00ebt e Arakanit, i cili dikur cil\u00ebsohej si \u201cIshulli i M\u00ebshir\u00ebs\u201d, duket t\u00eb ken\u00eb hyr\u00eb n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn m\u00eb s\u00eb shumti kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr m\u00ebshir\u00eb dhe v\u00ebmendje nga musliman\u00ebt e bot\u00ebs.<\/p>\n<p>MEHMET \u00d6ZT\u00dcRK<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Edhe p\u00ebrkund\u00ebr faktit se musliman\u00ebt e Arakanit konsiderohen nga Organizata e Kombeve t\u00eb Bashkuara si \u201cpakica m\u00eb e persekutuar n\u00eb bot\u00eb\u201d, ky komunitet nuk e ka t\u00ebrhequr shum\u00eb v\u00ebmendjen e&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":21649,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-21698","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinionanaliza"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21698"}],"collection":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21698"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21698\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21700,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21698\/revisions\/21700"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/21649"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21698"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21698"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21698"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}