{"id":25378,"date":"2018-06-15T19:38:59","date_gmt":"2018-06-15T17:38:59","guid":{"rendered":"http:\/\/shekulliagency.com\/?p=25378"},"modified":"2018-06-15T19:38:59","modified_gmt":"2018-06-15T17:38:59","slug":"gjurme-te-racizmit-ne-ditaret-e-einsteinit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/?p=25378","title":{"rendered":"Gjurm\u00eb t\u00eb racizmit n\u00eb ditar\u00ebt e Einsteinit"},"content":{"rendered":"<p class=\"selectionShareable\"><a href=\"http:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/thumbs_b_c_dcb61ff6d22f53e48c3814bfb7a36ed2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-25379\" src=\"http:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/thumbs_b_c_dcb61ff6d22f53e48c3814bfb7a36ed2.jpg\" alt=\"\" width=\"864\" height=\"486\" srcset=\"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/thumbs_b_c_dcb61ff6d22f53e48c3814bfb7a36ed2.jpg 864w, https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/thumbs_b_c_dcb61ff6d22f53e48c3814bfb7a36ed2-300x169.jpg 300w, https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/thumbs_b_c_dcb61ff6d22f53e48c3814bfb7a36ed2-768x432.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 864px) 100vw, 864px\" \/><\/a>Albert Einstein, fizikanti austriak me origjin\u00eb hebreje dhe nj\u00eb nd\u00ebr shkenc\u00ebtar\u00ebt m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb historis\u00eb i cili m\u00eb s\u00eb miri njihet p\u00ebr teorin\u00eb e relativitetit, ka shkruar p\u00ebrshtypjet e tij me pik\u00ebpamje q\u00eb jan\u00eb vler\u00ebsuar si raciste, mizogjiniste dhe ksenofobe n\u00eb lidhje me popujt aziatik\u00eb n\u00eb ditar\u00ebt q\u00eb ka mbajtur gjat\u00eb udh\u00ebtimit n\u00eb Lindjen e Larg\u00ebt dhe Mesdhe n\u00eb fillim t\u00eb viteve t\u00eb 20-ta t\u00eb shekullit t\u00eb kaluar, transmeton Anadolu (AA).<\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">Instituti Teknologjik i Kalifornis\u00eb ka p\u00ebrmbledhur ditar\u00ebt e fizikantit q\u00eb i p\u00ebrkasin udh\u00ebtimit t\u00eb tij me anije n\u00eb Lindjen e Larg\u00ebt dhe Mesdhe n\u00eb periudh\u00ebn tetor 1922-mars 1923 n\u00ebn titullin &#8220;Ditar\u00ebt e udh\u00ebtimit t\u00eb Albert Einsteinit: Lindja e Larg\u00ebt, Palestina dhe Spanja 1922-1923&#8221;, thuhet n\u00eb nj\u00eb lajm t\u00eb gazet\u00ebs Washington Post.<\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">N\u00eb shkrimet n\u00eb fjal\u00eb, v\u00ebmendje t\u00ebrheq p\u00ebrdorimi i fjal\u00ebve t\u00eb ftohta dhe posht\u00ebruese nga ana e Einsteinit. Megjithat\u00eb, si\u00e7 thuhet, k\u00ebto p\u00ebrshtypje t\u00eb Einsteinit jan\u00eb shkruar para se ai t\u00eb njihej me persekutimin nazist dhe me l\u00ebvzijet shoq\u00ebrore p\u00ebr ngritjen e vet\u00ebdijes rreth racizmit n\u00eb vitet pas luft\u00ebs n\u00eb SHBA.<\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">&#8211;\u00a0<strong>&#8220;Grat\u00eb japoneze jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb zbukuruara dhe t\u00eb hutuara&#8221;<\/strong><\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">Nj\u00eb japonez mesatar, shkruan Einstein n\u00eb ditarin e tij rreth udh\u00ebtimit n\u00eb stacionin e par\u00eb, Japoni, &#8220;\u00ebsht\u00eb joproblemike, jopersonale, me g\u00ebzim e p\u00ebrmbush funksionin shoq\u00ebror pa pritshm\u00ebri, por krenar p\u00ebr bashk\u00ebsin\u00eb dhe kombin e tij. L\u00ebnia e m\u00ebnyrave t\u00eb tij tradicionale n\u00eb favor t\u00eb atyre evropiane nuk e minon krenarin\u00eb e tij komb\u00ebtare&#8221;.<\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">Gjersa p\u00ebr meshkujt japonez\u00eb Einstein ka p\u00ebrdorur shprehje m\u00eb t\u00eb distancuara dhe p\u00ebrgjith\u00ebsuese, shkrimet e tij shihen t\u00eb jen\u00eb m\u00eb t\u00eb pamatura dhe mizogjiniste kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr femrat.<\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">&#8220;Grat\u00eb japoneze duken t\u00eb zbukuruara dhe t\u00eb hutuara &#8230; Me sy t\u00eb zinj, me flok\u00eb t\u00eb zeza, me kok\u00eb t\u00eb madhe, me hapa t\u00eb shpejt\u00eb&#8221;, ka shkruar Einstein.<\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">&#8211;\u00a0<strong>&#8220;Kinez\u00ebt m\u00eb shum\u00eb i ngjajn\u00eb automatit sesa njer\u00ebzve&#8221;<\/strong><\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">N\u00eb sh\u00ebnimet e Einsteinit nuk kan\u00eb kaluar pa u p\u00ebrmendur as kinez\u00ebt.<\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">Einstein i p\u00ebrshkruan kinez\u00ebt si &#8220;t\u00eb \u00e7uditsh\u00ebm dhe popull si kope&#8221;.<\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">&#8220;M\u00eb shum\u00eb i ngjajn\u00eb automatit sesa njer\u00ebzve&#8221;, shkruan Einstein.<\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">Duke cituar nj\u00eb m\u00ebsues portugez\u00eb q\u00eb kishte njoftuar gjat\u00eb udh\u00ebtimit, Einstein shkruan se kinez\u00ebt nuk mund t\u00eb mendojn\u00eb logjikisht dhe nuk jan\u00eb t\u00eb talentuar p\u00ebr matematik\u00eb.<\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">&#8220;Do t\u00eb ishte e dhimbshme sikur kinez\u00ebt t\u00eb ishin rasa e vetme n\u00eb bot\u00eb. P\u00ebr ne, madje vet\u00ebm nj\u00eb mendim i till\u00eb \u00ebsht\u00eb i friksh\u00ebm&#8221;, ka shkruar Einstein.<\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">&#8211;\u00a0<strong>&#8220;Indian\u00ebt dhe srilankan\u00ebt punojn\u00eb pak, kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr pak gj\u00ebra&#8221;<\/strong><\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">N\u00eb p\u00ebrshtypjet e shkruara rreth popullit indian dhe atij srilankat gajt\u00eb udh\u00ebtimit n\u00eb Sri Lank\u00eb, Einstein ka shkruar edhe p\u00ebr simpatin\u00eb ndaj lyp\u00ebsve n\u00eb rrug\u00eb.<\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">Edhe pse p\u00ebr ta ai ka shkruar se ndihet &#8220;i turp\u00ebruar nga t\u00eb qen\u00ebt bashk\u00ebpun\u00ebtor n\u00eb trajtimin e neveritsh\u00ebm ndaj nj\u00eb trajtimi t\u00eb k\u00ebtill\u00eb t\u00eb neveritsh\u00ebm ndaj njer\u00ebzimit&#8221;, shprehjet e tij shfaqin nj\u00eb posht\u00ebrim ndaj tyre, kur shkruan se ata &#8220;jetojn\u00eb n\u00eb pisll\u00ebk dhe er\u00eb t\u00eb keqe dhe punojn\u00eb pak dhe kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr pak gj\u00ebra&#8221;.<\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">&#8211;\u00a0<strong>&#8220;Mesdhetar\u00ebt e lindjes jan\u00eb grup q\u00eb b\u00ebrtasin&#8221;<\/strong><\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">N\u00eb pjes\u00ebn e fundit t\u00eb udh\u00ebtimit t\u00eb tij, Einstein viziton Mesdheun Lindor dhe n\u00eb territorin e Palestin\u00ebs s\u00eb sotme. Ai shkruan se tregtar\u00ebt arab\u00eb kishin rrethuar anijen q\u00eb ishte ndalur n\u00eb port dhe p\u00ebr nj\u00eb \u00e7ast e kishin &#8220;shnd\u00ebrruar n\u00eb treg&#8221; kuvert\u00ebn.<\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">Sipas tij, mesdhetar\u00ebt lindor\u00eb jan\u00eb &#8220;grup njer\u00ebzish me ngjyra t\u00eb ndryshme q\u00eb b\u00ebrtasin dhe gjestikulojn\u00eb&#8221;.<\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">Nd\u00ebrkaq, Einstein i konsideron edhe t\u00eb &#8220;neveritsh\u00ebm&#8221; por edhe &#8220;t\u00eb bukur&#8221; njer\u00ebzit e Lindjes s\u00eb Mesme, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb i p\u00ebrshkruan me fjal\u00ebt &#8220;sikur hajdut\u00eb&#8221; dhe &#8220;t\u00eb pist\u00eb&#8221;, por n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb &#8220;t\u00eb bukur dhe t\u00eb hijsh\u00ebm&#8221;.<\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">&#8211;\u00a0<strong>P\u00ebrshtypjet reflektojn\u00eb pip\u00ebpamjet e intelektualit evropian t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb kolonializmit<\/strong><\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">Publikuesit e librit jan\u00eb shprehur se ditar\u00ebt e Einsteinit jan\u00eb shkruar para Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore dhe Holokaustit dhe para se ai t\u00eb njihej me grupet shoq\u00ebrore q\u00eb mbrojt\u00ebn t\u00eb drejtat e afroamerikan\u00ebve n\u00eb SHBA pas luft\u00ebs dhe se ato reflektojn\u00eb pik\u00ebpamjet e intelektualit evropian t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb kolonializmit.<\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">Dhjet\u00eb vite pas k\u00ebtij udh\u00ebtimi, Einstein n\u00eb vitin 1932 u nis me anije p\u00ebr nj\u00eb vizit\u00eb tremujore n\u00eb SHBA s\u00eb bashku me bashk\u00ebshorten e tij. Nj\u00eb muaj pas largimit nga Gjermania, n\u00eb pushtet erdhi Partia Naziste, me \u00e7&#8217;rast Einstein m\u00eb asnj\u00ebher\u00eb nuk u kthye n\u00eb Gjermani. Ai i vazhdoi aktivitetet shkencore n\u00eb SHBA deri n\u00eb fund t\u00eb jet\u00ebs.<\/p>\n<p class=\"selectionShareable selectionSharer\">N\u00eb vitet pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, Einstein mb\u00ebshteti l\u00ebvizjet e t\u00eb drejtave civile kund\u00ebr racizmit dhe diskriminimit ndaj afroamerikan\u00ebve n\u00eb SHBA, p\u00ebr \u00e7ka ai madje ishte p\u00ebrcjellur nga ana e Byros\u00eb Federale Investigative (FBI).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Albert Einstein, fizikanti austriak me origjin\u00eb hebreje dhe nj\u00eb nd\u00ebr shkenc\u00ebtar\u00ebt m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb historis\u00eb i cili m\u00eb s\u00eb miri njihet p\u00ebr teorin\u00eb e relativitetit, ka shkruar p\u00ebrshtypjet e&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":25379,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-25378","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-reflektim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25378"}],"collection":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25378"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25378\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25380,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25378\/revisions\/25380"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/25379"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25378"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25378"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25378"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}