{"id":27295,"date":"2019-04-12T19:17:57","date_gmt":"2019-04-12T17:17:57","guid":{"rendered":"http:\/\/shekulliagency.com\/?p=27295"},"modified":"2019-04-12T19:17:57","modified_gmt":"2019-04-12T17:17:57","slug":"njollat-e-zeza-ne-historine-e-frances-nuk-harrohen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/?p=27295","title":{"rendered":"Njollat e zeza n\u00eb historin\u00eb e Franc\u00ebs nuk harrohen"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/thumbs_b_c_af05ed54c99b21317ad7eac14fac24b3.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-27296\" src=\"http:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/thumbs_b_c_af05ed54c99b21317ad7eac14fac24b3.jpg\" alt=\"\" width=\"864\" height=\"486\" srcset=\"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/thumbs_b_c_af05ed54c99b21317ad7eac14fac24b3.jpg 864w, https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/thumbs_b_c_af05ed54c99b21317ad7eac14fac24b3-300x169.jpg 300w, https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/thumbs_b_c_af05ed54c99b21317ad7eac14fac24b3-768x432.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 864px) 100vw, 864px\" \/><\/a>Vazhdojn\u00eb t\u00eb shqet\u00ebsojn\u00eb nd\u00ebrgjegjen e publikut nd\u00ebrkomb\u00ebtar masakrat n\u00eb historin\u00eb e Franc\u00ebs, e cila ka kryer shkelje t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut n\u00eb kolonit\u00eb e saj n\u00eb Afrik\u00eb, shkruan (AA).<\/p>\n<p>Franca, me aktivitetet e saj koloniale t\u00eb nisura n\u00eb vitin 1524, formoi dominimin e saj n\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 20 shtete n\u00eb per\u00ebndim dhe n\u00eb veri t\u00eb Afrik\u00ebs. Gjat\u00eb 300 viteve, 35 p\u00ebr qind e Afrik\u00ebs mbeti n\u00ebn kontrollin e Franc\u00ebs.<\/p>\n<p>Vende t\u00eb tilla si Senegali, Bregu i Fildisht\u00eb dhe Benini n\u00eb ato vite u p\u00ebrdor\u00ebn si qendra tregtare p\u00ebr skllev\u00ebr t\u00eb Franc\u00ebs dhe t\u00eb gjitha burimet n\u00eb rajon u shfryt\u00ebzuan.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.aa.com.tr\/uploads\/userFiles\/fa9628c0-3344-467b-8436-d9a01f3c0314\/20190412_2_35958546_43511615.jpg\" alt=\"\" width=\"650\" height=\"800\" \/><\/p>\n<p><strong>Historia e zez\u00eb e Franc\u00ebs n\u00eb Afrik\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb periudh\u00ebn koloniale q\u00eb zgjati 5 shekuj n\u00eb rajon, kryengritjet n\u00eb vendet q\u00eb filluan luft\u00ebn p\u00ebr pavar\u00ebsi sidomos pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, u shtyp\u00ebn me dhun\u00eb ku humb\u00ebn jet\u00ebn m\u00eb shum\u00eb se 2 milion\u00eb afrikan\u00eb.<\/p>\n<p>Me dhun\u00eb u shtyp\u00ebn edhe revoltat e inicuara nga popujt e vendeve n\u00eb t\u00eb cilat Franca i vendosi t\u00eb luftojn\u00eb n\u00eb radh\u00ebt e saj n\u00eb luft\u00ebrat bot\u00ebrore me premtimin e pavar\u00ebsis\u00eb. Periudha koloniale q\u00eb zgjati p\u00ebr 5 shekuj n\u00eb rajon dhe luft\u00ebrat p\u00ebr pavar\u00ebsi u kushtoi jet\u00ebn m\u00eb shum\u00eb se 2 milion\u00eb afrikan\u00ebve.<\/p>\n<p>Mij\u00ebra algjerian\u00eb u vran\u00eb nga ushtar\u00ebt francez\u00eb gjat\u00eb protestave t\u00eb nisura nga algjerian\u00ebt t\u00eb cil\u00ebt kishin luftuar n\u00eb radh\u00ebt franceze me premtimin e pavar\u00ebsis\u00eb pak para p\u00ebrfundimit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore. Ngjarjet e dhunshme vazhduan n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb sistematike deri n\u00eb vitin 1962, kur Algjeria fitoi pavar\u00ebsin\u00eb e saj nga ngjarjet q\u00eb n\u00eb histori jan\u00eb sh\u00ebnuar si masakra e &#8220;8 majit 1945 Setif dhe Guelma&#8221;.<\/p>\n<p>N\u00eb luft\u00ebn algjeriane p\u00ebr pavar\u00ebsi p\u00ebr shkak t\u00eb francez\u00ebve humb\u00ebn jet\u00ebn 1 milion njer\u00ebz.<\/p>\n<p>Dihet q\u00eb Franca, q\u00eb nga viti 1830, e la shoq\u00ebrin\u00eb algjeriane p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb gjenocidi kulturor. Franca, p\u00ebrve\u00e7 identitetit lokal t\u00eb Algjeris\u00eb ka shkaktuar eliminimin n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb historis\u00eb 300 vje\u00e7are osmane. Gjithashtu ajo ka shnd\u00ebrruar shum\u00eb vepra kulturore dhe fetare n\u00eb vend ashtu si ka dashur n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn e saj.<\/p>\n<p><strong>Roli i Franc\u00ebs n\u00eb gjenocidin m\u00eb t\u00eb madh n\u00eb histori<\/strong><\/p>\n<p>Franca ka kryer gjithashtu shkelje t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut n\u00eb vendet ku ajo ka patur ndikim politik.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb zbuluar se Franca ka luajtur nj\u00eb rol n\u00eb gjenocidin e Ruand\u00ebs n\u00eb vitin 1994, ku humb\u00ebn jet\u00ebn 800 mij\u00eb njer\u00ebz, gjenocid ky i cili llogaritet si nj\u00eb nga gjenocidet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb historin\u00eb e njer\u00ebzimit.<\/p>\n<p>N\u00eb raportet nd\u00ebrkomb\u00ebtare \u00ebsht\u00eb reflektuar se menj\u00ebher\u00eb para gjenocidit n\u00eb Ruanda trupat franceze n\u00eb rajon duke mos e vler\u00ebsuar informacionin e inteligjenc\u00ebs q\u00eb mor\u00ebn ishin larguar nga rajoni nd\u00ebrsa disa ushtar\u00eb francez\u00eb kan\u00eb mb\u00ebshtetur vet\u00eb masakrat.<\/p>\n<p>M\u00eb 23 qershor, Franca nisi Operacionin e Bruzt\u00eb, me q\u00ebllim p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb zon\u00eb t\u00eb sigurt p\u00ebr refugjat\u00ebt n\u00eb jugper\u00ebndim t\u00eb vendit. Por shum\u00eb padi, gjyqe nd\u00ebrkomb\u00ebtare vazhdojn\u00eb ende kund\u00ebr Franc\u00ebs e cila \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcaktuar se n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb parandalonte gjenocidin n\u00eb Ruanda, ajo ka siguruar arm\u00eb dhe informacione p\u00ebr qeverin\u00eb Hutu q\u00eb ka kryer gjenocidin.<\/p>\n<p>Nj\u00eb fakt ende i njohur p\u00ebr opinionin nd\u00ebrkomb\u00ebtar \u00ebsht\u00eb edhe shprehja e p\u00ebrdorur nga ish presidenti i Franc\u00ebs, Fran\u00e7ois Mitterrand, i cili n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb n\u00eb vitin 1998 p\u00ebr gazet\u00ebn &#8220;Le Figaro&#8221; ka th\u00ebn\u00eb &#8220;Nuk \u00ebsht\u00eb dhe aq i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebrjetimi i nj\u00eb gjenocidi n\u00eb ato vende&#8221;.<\/p>\n<p>Po ashtu edhe n\u00eb lajmin q\u00eb faqja franceze e internetit Mediapart publikoi n\u00eb muajin shkurt me titull &#8220;Gjenocidi i Ruand\u00ebs: Zbulohen g\u00ebnjeshtrat e Franc\u00ebs&#8221; t\u00eb bazuar n\u00eb nj\u00eb dokument t\u00eb Nj\u00ebsis\u00eb s\u00eb Inteligjenc\u00ebs s\u00eb Jashtme Franceze DGSE, shkruhej se Franca ka fshehur p\u00ebrgjegj\u00ebsit e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb gjenocidit n\u00eb Ruanda ku rreth 800 mij\u00eb pjes\u00ebtar\u00eb Tutsi u vran\u00eb nga milic\u00ebt Hutu.<\/p>\n<p><strong>Franca bllokon qasjen n\u00eb arkivat e gjenocidit<\/strong><\/p>\n<p>Franca, q\u00eb \u00ebsht\u00eb kritikuar si brenda vendit dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht me arsyetimin se ka qen\u00eb p\u00ebrkrah\u00ebse p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb e qeveris\u00eb Hutu q\u00eb ka kryer gjenocidin n\u00eb Ruanda, ajo gjithashtu parandalon edhe qasjen n\u00eb dokumentet e gjenocidit.<\/p>\n<p>Pavar\u00ebsisht se \u00ebsht\u00eb hequr ndalesa &#8220;sekret shtet\u00ebror&#8221; mbi arkivat n\u00eb lidhje me periudh\u00ebn e gjenocidit, p\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb ndalese t\u00eb dyt\u00eb t\u00eb vendosur nga ish-presidenti Mitterrand tek arkivat n\u00eb fjal\u00eb nuk ka qasje.<\/p>\n<p>Gjykata Kushtetuese e Franc\u00ebs n\u00eb shtator 2017 hodhi posht\u00eb k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr qasje n\u00eb arkivat e Presidenc\u00ebs n\u00eb lidhje me periudh\u00ebn e gjenocidit, e cila u b\u00eb nga nj\u00eb studiues q\u00eb zhvillonte punime mbi genocidin e Ruand\u00ebs.<\/p>\n<p>Krahas k\u00ebsaj, dihet se pun\u00ebtor\u00ebt, q\u00eb vijn\u00eb nga vendet e shkat\u00ebrruara ekonomikisht dhe q\u00eb kan\u00eb p\u00ebrjetuar humbje t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb luft\u00ebrat p\u00ebr pavar\u00ebsi kund\u00ebr Franc\u00ebs, pun\u00ebsohen me pagesa m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta dhe n\u00ebn kushte m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda n\u00eb krahasim me francez\u00ebt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vazhdojn\u00eb t\u00eb shqet\u00ebsojn\u00eb nd\u00ebrgjegjen e publikut nd\u00ebrkomb\u00ebtar masakrat n\u00eb historin\u00eb e Franc\u00ebs, e cila ka kryer shkelje t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut n\u00eb kolonit\u00eb e saj n\u00eb Afrik\u00eb,&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":27296,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-27295","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-reflektim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27295"}],"collection":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=27295"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27295\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27297,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27295\/revisions\/27297"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/27296"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=27295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=27295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=27295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}