{"id":28222,"date":"2019-09-14T00:45:02","date_gmt":"2019-09-13T22:45:02","guid":{"rendered":"http:\/\/shekulliagency.com\/?p=28222"},"modified":"2019-09-14T00:45:02","modified_gmt":"2019-09-13T22:45:02","slug":"si-duhet-pare-shteti-osman","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/?p=28222","title":{"rendered":"Si duhet par\u00eb Shteti Osman?"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"649\" src=\"http:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Screenshot_20190914_004325-1024x649.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-28223\" srcset=\"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Screenshot_20190914_004325-1024x649.jpg 1024w, https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Screenshot_20190914_004325-300x190.jpg 300w, https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Screenshot_20190914_004325-768x486.jpg 768w, https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Screenshot_20190914_004325.jpg 1080w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Nga: Prof. dr. Kudret B\u00dcLB\u00dcL<\/p>\n\n\n\n<p>Ekzistojn\u00eb \u00e7\u00ebshtje t\u00eb tilla q\u00eb p\u00ebr t\u2019i zgjidhur nuk mjafton t\u00eb kesh t\u00eb drejt\u00eb. Edhe trash\u00ebgimia e l\u00ebn\u00eb nga Shteti Osman \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej k\u00ebtyre \u00e7\u00ebshtjeve. Aspekti se si duhet par\u00eb&nbsp;<strong>Shteti Osman<\/strong>&nbsp;\u00ebsht\u00eb nj\u00eb tem\u00eb q\u00eb diskutohet vazhdimisht. S\u00eb fundmi, Kryetari i Shtetit t\u00eb Libanit,&nbsp;<strong>Michel Aoun<\/strong>&nbsp;gjat\u00eb fjalimit t\u00eb mbajtur me rastin e 100-vjetorit t\u00eb \u00e7lirimit, duke u shprehur se me mb\u00ebshtetjen e francez\u00ebve fituan pavar\u00ebsin\u00eb, akuzoi Shtetin Osman p\u00ebr zbatim t\u00eb terrorit shtet\u00ebror. Akuza t\u00eb tilla her\u00eb pas here mund t\u00eb hasen edhe n\u00eb literatur\u00ebn Per\u00ebndimore dhe tekstet shkollore t\u00eb disa vendeve arabe.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb shtet q\u00eb ka mbisunduar p\u00ebr 600 vjet dhe zbatimet e tij padyshim q\u00eb mund t\u00eb kritikohen nga shum\u00eb aspekte. Por akuzat p\u00ebr uzurpim, presion ndaj identiteteve dhe kulturave t\u00eb ndryshme, akuza q\u00eb mund t\u2019u drejtohen leht\u00ebsisht vendeve imperialiste do t\u00eb jen\u00eb nj\u00eb shpifje e hapur. Qarqe t\u00eb caktuara n\u00eb Turqi, n\u00eb kund\u00ebrshtim me at\u00eb q\u00eb tham\u00eb m\u00eb lart, e kritikojn\u00eb Shtetin Osman p\u00ebr moszbatimin e politikave asimiluese ndaj diversiteteve (fetare, kulturore). Sipas atyre, n\u00ebse do t\u00eb ishte ndjekur nj\u00eb politik\u00eb e till\u00eb, n\u00eb hap\u00ebsirat gjeografike t\u00eb administruara nga Osman\u00ebt sot do t\u00eb kishte m\u00eb shum\u00eb turq dhe mysliman\u00eb. Po t\u00eb kemi parasysh se shoq\u00ebrit\u00eb e udh\u00ebhequra nga Anglia dhe Franca sot ato u ngjajn\u00eb m\u00eb shum\u00eb k\u00ebtyre vendeve, shohim se k\u00ebto pretendime nuk jan\u00eb t\u00eb pabaza. Por menj\u00ebher\u00eb duhet p\u00ebrmendur se mosndjekja e nj\u00eb politike t\u00eb till\u00eb nga Shteti Osman \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga elementet q\u00eb e ve\u00e7on at\u00eb nga vendet imperialiste.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Pax Ottomana&nbsp;<em>(Paqja Osmane, periudh\u00eb pa luft\u00ebra n\u00eb historin\u00eb e Perandoris\u00eb Osmane)<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Hap\u00ebsirat gjeografike q\u00eb Shteti Osman i sundoi prej shum\u00eb shekujsh sot jan\u00eb pothuajse n\u00eb nj\u00eb pellg gjaku. Ballkani, Lindja e Mesme, Afrika p\u00ebr shum\u00eb shekuj u administruan prej Shtetit Osman n\u00eb paqe me nj\u00eb pluraliz\u00ebm q\u00eb nuk arrihet madje edhe sot e k\u00ebsaj dite dhe duke respektuar fet\u00eb dhe kulturat e ndryshme. Nj\u00eb fakt konkret i k\u00ebsaj \u00ebsht\u00eb se n\u00eb koh\u00ebn e udh\u00ebheqjes osmane t\u00eb gjith\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrdornin gjuh\u00ebn e tyre dhe mund t\u00eb jetonin sipas kultur\u00ebs dhe fes\u00eb s\u00eb vet, madje kjo vazhdon n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb edhe sot e k\u00ebsaj dite pas t\u00ebrheqjes s\u00eb Osman\u00ebve. Toleranca osmane p\u00ebrmendet n\u00eb literatur\u00eb si \u201c<strong>Pax Ottomana<\/strong>\u201d. Vlera pluraliste e siguruar prej Shtetit Osman \u00e7mohet edhe m\u00eb shum\u00eb kur krahasohet me trajtimin e vendasve amerikan\u00eb pas \u201czbulimit\u201d t\u00eb Amerik\u00ebs duke zhdukur fen\u00eb, gjuh\u00ebn dhe kultur\u00ebn e tyre si dhe faktin se pavar\u00ebsisht se Anglia ka q\u00ebndruar p\u00ebraf\u00ebrsisht 150 vjet n\u00eb kontinentin e N\u00ebn Indis\u00eb, vendet e themeluara n\u00eb k\u00ebt\u00eb hap\u00ebsir\u00eb gjeografike kan\u00eb anglishten si gjuh\u00eb t\u00eb tyre zyrtare.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00ebse do t\u00eb ishte ashtu si\u00e7 pretendohet, n\u00ebse Shteti Osman do t\u00eb kishte ndjekur politika shtyp\u00ebse ashtu si\u00e7 kan\u00eb b\u00ebr\u00eb shum\u00eb vende imperialiste Per\u00ebndimore, do t\u00eb ishte shum\u00eb v\u00ebshtir\u00eb q\u00eb Kryetari i Shteti t\u00eb Libanit t\u00eb kishte emrin \u201cMichel Aoun\u201d dhe t\u00eb q\u00ebndronte i krishter\u00eb. Fjal\u00ebt e shkrimtarit q\u00eb botuar shum\u00eb vepra t\u00eb vyera dhe \u00ebsht\u00eb libanez dhe i krishter\u00eb si vet\u00eb ai (Aoun), Amin Maalouf jan\u00eb si nj\u00eb p\u00ebrgjigje p\u00ebr Kryetarin e Shtetit t\u00eb k\u00ebtij vendi. Maalouf thot\u00eb:&nbsp;<strong>\u201cAsnj\u00eb fe nuk \u00ebsht\u00eb abstraktuar nga mostoleranca. Por n\u00ebse do t\u00eb b\u00ebhej nj\u00eb bilanc i k\u00ebtyre dy feve \u201crivale\u201d, at\u00ebher\u00eb islami nuk do t\u00eb dukej hi\u00e7 keq. N\u00ebse t\u00eb par\u00ebt e mi nuk do t\u00eb ishin t\u00eb krishter\u00eb t\u00eb nj\u00eb vendi t\u00eb ngadh\u00ebnjyer prej ushtrive myslimane, por do t\u00eb ishin mysliman\u00eb t\u00eb nj\u00eb vendi t\u00eb ngadh\u00ebnjyer nga t\u00eb krishter\u00ebt, nuk mendoj se ata do t\u00eb mund t\u00eb vazhdonin t\u00eb jetonin n\u00eb fshatra dhe qytete p\u00ebr kat\u00ebrmb\u00ebdhjet\u00eb shekuj duke ruajtur besimin e tyre. Me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, \u00e7far\u00eb ndodhi me mysliman\u00ebt n\u00eb Spanj\u00eb? Po me mysliman\u00ebt n\u00eb Sicili? Ata u zhduk\u00ebn, u masakruan deri sa nuk mbeti nj\u00eb njeri i vet\u00ebm, ose u detyruan t\u00eb syrgjynosen ose u detyruan me forc\u00eb t\u00eb b\u00ebhen t\u00eb krishter\u00eb\u201d<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Edhe fjal\u00ebt e p\u00ebrdorura nga profesori izraelit i historis\u00eb, shkrimtari i shum\u00eb i d\u00ebgjuar i koh\u00ebve t\u00eb fundit,&nbsp;<strong>Yuval Noah Harari<\/strong>&nbsp;n\u00eb nj\u00eb deklarat\u00eb p\u00ebr gazet\u00ebn turke \u201c<strong>Hurriyet<\/strong>\u201d demonstrojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb qart\u00eb&nbsp;<strong>Paqen Osmane<\/strong>&nbsp;(<em>Pax Ottomana<\/em>) dhe toleranc\u00ebn e saj: \u201c<em>N\u00eb Evrop\u00ebn e Mesjet\u00ebs nuk b\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr toleranc\u00eb. &#8230; n\u00eb vitet 1600 n\u00eb Paris t\u00eb gjith\u00eb ishin katolik\u00eb. Kur nj\u00eb protestant hynte n\u00eb qytet at\u00eb e vrisnin. N\u00eb Lond\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb ishin protestant\u00eb. Kur nj\u00eb katolik hynte n\u00eb qytet at\u00eb e vrisnin. N\u00eb ato vite hebrenjt\u00eb u d\u00ebbuan nga Evropa&#8230; Askush nuk i donte mysliman\u00ebt. Por n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn periudh\u00eb, n\u00eb Stamboll, sekte t\u00eb ndryshme, mysliman\u00ebt, katolik\u00ebt, armen\u00ebt, ortodoks\u00ebt, grek\u00ebt, bullgar\u00ebt jetonin pran\u00eb nj\u00ebri-tjetrit t\u00eb lumtur\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Instrumentalizimi i historis\u00eb ose vazhdimi i cop\u00ebtimit t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs gjeografike osmane<\/strong>&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Akuzave ndaj Shtetit Osman mund t\u2019u japim p\u00ebrgjigje si ato m\u00eb lart ose n\u00eb shum\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb tjera t\u00eb ngjashme. Por \u00e7\u00ebshtja nuk \u00ebsht\u00eb kjo. \u00c7\u00ebshtja \u00ebsht\u00eb strategjia imperialiste \u201ccop\u00ebto-ndaj-udh\u00ebheq\u201d. Islami, q\u00eb p\u00ebr shekuj \u00ebsht\u00eb vlera m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr parandalimin e cop\u00ebtimit dhe sigurimin e paqes, do t\u00eb pranohet apo jo edhe sot e k\u00ebsaj dite n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb si nj\u00eb vler\u00eb referuese. Pas cop\u00ebtimit t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane, k\u00ebrkohet t\u00eb cop\u00ebtohen edhe vendet q\u00eb dol\u00ebn pas r\u00ebnies s\u00eb saj (vendet n\u00eb Ballkan, Lindje e Mesme, Afrik\u00eb). K\u00ebto hap\u00ebsira gjeografike cop\u00ebtohen edhe m\u00eb shum\u00eb me identitete etnike, fetare, kulturore, komb\u00ebtare q\u00eb krijohen n\u00eb nivel mikro. Ky \u00ebsht\u00eb kuptimi i konflikteve dhe operacioneve q\u00eb b\u00ebhen p\u00ebr p\u00ebrcaktimin (sh\u00ebnimin) e kufijve t\u00eb rinj n\u00eb k\u00ebto hap\u00ebsira gjeografike. N\u00eb k\u00ebt\u00eb suaz\u00eb, historia instrumentalizohet sipas mjeteve imperialiste. N\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb t\u00eb thuash: \u201cl\u00ebrja historin\u00eb historianeve, mos e instrumentalizoni at\u00eb\u201d nuk sjell asnj\u00eb rezultat.&nbsp;<strong>A mund t\u00eb mendohet q\u00eb q\u00ebllimet imperialiste q\u00eb instrumentalizojn\u00eb \u00e7do gj\u00eb t\u00eb heqin dor\u00eb nga instumentalizmi i historis\u00eb?<\/strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>At\u00ebher\u00eb \u00e7far\u00eb duhet b\u00ebr\u00eb?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye vler\u00ebsimi i trash\u00ebgimis\u00eb s\u00eb l\u00ebn\u00eb prej osman\u00ebve nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vler\u00ebsim q\u00eb ka mbetur n\u00eb t\u00eb shkuar\u00ebn ose q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me t\u00eb shkuar\u00ebn. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb pozicionim n\u00eb raport me t\u00eb sotmen dhe t\u00eb ardhmen. P\u00ebr shkak t\u00eb \u201cvirusit t\u00eb per\u00ebndizimit\u201d (<em>westernization<\/em>) q\u00eb kishin marr\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e intelektual\u00ebve dhe politikan\u00ebve n\u00eb koh\u00ebn e&nbsp;<strong>Shtetit Osman dhe Republik\u00ebn e Turqis\u00eb<\/strong>&nbsp;nuk mund t\u00eb thuhet se ata e kan\u00eb kaluar mir\u00eb k\u00ebt\u00eb sprov\u00eb. Intelektual\u00ebt dhe politikan\u00ebt e shk\u00ebputur nga shoq\u00ebria, traditat dhe vlerat e tyre p\u00ebr shkak t\u00eb per\u00ebndizimit jan\u00eb b\u00ebr\u00eb figurant\u00eb t\u00eb ideve t\u00eb prodhuara n\u00eb Per\u00ebndim dhe q\u00eb soll\u00ebn cop\u00ebtimin e Perandoris\u00eb Osmane. T\u00eb nj\u00ebjtin k\u00ebndv\u00ebshtrim kan\u00eb ndaj Osmanlinjve dhe vendit t\u00eb tyre edhe intelektual\u00ebt dhe politikan\u00ebt e vendeve q\u00eb sot ndodhen n\u00eb ish-hap\u00ebsir\u00ebn gjeografike osmane, t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb kaluar nga filtri i per\u00ebndizimit.<\/p>\n\n\n\n<p>Kurse gjendja e sotme n\u00eb Ballkan, Lindjen e Mesme dhe Afrik\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb shum\u00eb ndryshe nga e kaluara. K\u00ebto vende p\u00ebrballen edhe m\u00eb shum\u00eb me k\u00ebrc\u00ebnimin e cop\u00ebtimit. Destinacioni ku mund ta \u00e7ojn\u00eb vendin e tyre intelektual\u00ebt dhe politikan\u00ebt e shk\u00ebputur nga shoq\u00ebria, historia, tradita e vet nuk mund t\u00eb jet\u00eb gj\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebrve\u00e7se nj\u00eb cop\u00ebtim edhe m\u00eb t\u00eb madh. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye e shkuara dhe e sotmja duhen par\u00eb n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb paq\u00ebsore me historin\u00eb, shoq\u00ebrin\u00eb dhe rajonin, por duke qen\u00eb i vet\u00ebdijsh\u00ebm p\u00ebr q\u00ebllimet imperialiste.<\/p>\n\n\n\n<p>Akademik\u00ebt, intelektual\u00ebt, dijetar\u00ebt, opinionist\u00ebt, politikan\u00ebt dhe njer\u00ebzit e matur nga \u00e7do rajon duhet t\u00eb mbajn\u00eb nj\u00eb q\u00ebndrim t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt dhe nuk duhet t\u00eb lejojn\u00eb q\u00eb historia t\u00eb kthehet n\u00eb nj\u00eb instrument dhe q\u00eb rajoni t\u00eb cop\u00ebtohet edhe m\u00eb shum\u00eb. \u00c7\u00ebshtja nuk duhet par\u00eb vet\u00ebm nga dritarja e ofruar dhe duke shp\u00ebrfillur q\u00ebllimet politike. Nuk duhet hapur porta p\u00ebr ata q\u00eb vijn\u00eb nga jasht\u00eb rajonit me q\u00ebllime cop\u00ebtuese, por duhen pranuar m\u00eb shum\u00eb idet\u00eb \u00e7imentuese q\u00eb vijn\u00eb nga historia, tradita dhe qytet\u00ebrimi i vet. N\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt vendet dhe njer\u00ebzit e rajonit do t\u2019i kund\u00ebrvihen nj\u00ebri-tjetrit, do t\u00eb kthehen n\u00eb nj\u00eb gjendje pasive, do t\u00eb b\u00ebhen t\u00eb paaft\u00eb (mosfunksionim) dhe do t\u00eb b\u00ebhen m\u00eb leht\u00eb lod\u00ebr e imperializmit.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Dekan i Fakultetit t\u00eb Shkencave Politike t\u00eb Universitetit \u201cYildirim Beyazit\u201d, Ankara<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\/TRT-shqip\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga: Prof. dr. Kudret B\u00dcLB\u00dcL Ekzistojn\u00eb \u00e7\u00ebshtje t\u00eb tilla q\u00eb p\u00ebr t\u2019i zgjidhur nuk mjafton t\u00eb kesh t\u00eb drejt\u00eb. Edhe trash\u00ebgimia e l\u00ebn\u00eb nga Shteti Osman \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej k\u00ebtyre&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":28223,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-28222","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-histori"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28222"}],"collection":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28222"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28222\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28224,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28222\/revisions\/28224"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/28223"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28222"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28222"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28222"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}