{"id":39607,"date":"2023-02-09T12:51:20","date_gmt":"2023-02-09T11:51:20","guid":{"rendered":"http:\/\/shekulliagency.com\/?p=39607"},"modified":"2023-02-09T12:51:21","modified_gmt":"2023-02-09T11:51:21","slug":"tre-pyetje-karakteristikat-unike-te-termetit-ne-maras","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/?p=39607","title":{"rendered":"TRE PYETJE &#8211; Karakteristikat unike t\u00eb t\u00ebrmetit n\u00eb Mara\u015f"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"http:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/thumbs_b_c_ae7d66b92fb7ddac8d66a0d0ea8ae024.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"864\" height=\"493\" data-id=\"39608\" src=\"http:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/thumbs_b_c_ae7d66b92fb7ddac8d66a0d0ea8ae024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-39608\" srcset=\"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/thumbs_b_c_ae7d66b92fb7ddac8d66a0d0ea8ae024.jpg 864w, https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/thumbs_b_c_ae7d66b92fb7ddac8d66a0d0ea8ae024-300x171.jpg 300w, https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/thumbs_b_c_ae7d66b92fb7ddac8d66a0d0ea8ae024-768x438.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 864px) 100vw, 864px\" \/><\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<p>Shkruan Dr. Margarita Segou<\/p>\n\n\n\n<p>Dr. Margarita Segou vler\u00ebson tiparet unike t\u00eb t\u00ebrmetit t\u00eb fundit n\u00eb Mara\u015f (Kahramanmara\u015f) p\u00ebr Departamentin e Analiz\u00ebs s\u00eb Anadolu.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Cilat jan\u00eb dallimet midis t\u00ebrmetit t\u00eb Mara\u015f-it dhe t\u00ebrmeteve t\u00eb tjera n\u00eb bot\u00eb?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00ebrmeti i Mara\u015f-it, me magnitud\u00eb 7.7 ball\u00eb t\u00eb shkall\u00ebs Rihter, q\u00eb ndodhi n\u00eb or\u00ebn 01:17 sipas koh\u00ebs universale m\u00eb 6 shkurt n\u00eb T\u00fckiye-n jugore p\u00ebrgjat\u00eb shkarjes q\u00eb formon kufirin midis pllakave tektonike t\u00eb Anadollit dhe Arabis\u00eb. K\u00ebto pllaka tektonike l\u00ebvizin horizontalisht (anash) n\u00eb raport me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn me nj\u00eb shpejt\u00ebsi prej 13 milimetrash n\u00eb vit, q\u00eb \u00ebsht\u00eb pothuajse nj\u00eb e treta e shpejt\u00ebsis\u00eb relative t\u00eb shkarjes t\u00eb njohur t\u00eb Anadollit t\u00eb Veriut. T\u00ebrmeti \u00e7au nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb shkarjes 200 kilometra t\u00eb gjat\u00eb, e cila rezultoi me l\u00ebkundje t\u00eb forta t\u00eb tok\u00ebs q\u00eb zgjati m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb minut\u00eb. Shkat\u00ebrrimi i madh q\u00eb shkaktoi shembjen e mij\u00ebra nd\u00ebrtesave \u00ebsht\u00eb i lidhur me intensitetin e l\u00ebvizjes s\u00eb tok\u00ebs dhe strukturat e cenueshme n\u00eb rajon.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00ebrmeti i Mara\u015f-it u pasua nga nj\u00eb t\u00ebrmet tjet\u00ebr me magnitud\u00eb 7.6 ball\u00eb disa or\u00eb m\u00eb von\u00eb, i cili ndodhi tek nj\u00eb tjet\u00ebr shkarje e af\u00ebrt dhe shkaktoi shum\u00ebfishimin e d\u00ebmeve. Tani, tre dit\u00eb pas k\u00ebsaj, pasgoditjet mbulojn\u00eb 200 kilometra rreth vendit t\u00eb dy t\u00ebrmeteve duke formuar form\u00ebn e shkronj\u00ebs greke \u03bb. T\u00ebrmeti i Mara\u015f-it \u00ebsht\u00eb t\u00ebrmeti m\u00eb i madh n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkarje pasi q\u00eb nga viti 1900 jan\u00eb njohur vet\u00ebm 12 t\u00ebrmete me magnitud\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb se 6 ball\u00eb t\u00eb shkall\u00ebs Rihter. T\u00ebrmeti i Mara\u015f-it iu afrua, por nuk e kaloi, magnitud\u00ebn maksimale t\u00eb t\u00ebrmetit e cila pritet p\u00ebr shkarje t\u00eb ngjashme n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn. Madh\u00ebsia e k\u00ebtyre t\u00ebrmeteve dhe cil\u00ebsia e strukturave luajt\u00ebn nj\u00eb rol ky\u00e7 n\u00eb d\u00ebmtimet e p\u00ebrhapura q\u00eb shohim n\u00eb rajonin m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p><em>A \u00ebsht\u00eb e zakonshme t\u00eb shohim dy t\u00ebrmete t\u00eb nj\u00ebpasnj\u00ebshme t\u00eb k\u00ebtyre magnitudave?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Dihet mir\u00eb se nj\u00eb t\u00ebrmet shkakton aktivitete sizmike n\u00eb shkarjet e af\u00ebrta n\u00eb p\u00ebrpjekje q\u00eb rajoni t\u00eb arrij\u00eb nj\u00eb ekuilib\u00ebr t\u00eb ri stresi. Aktivitetet sizmike t\u00eb shkaktuara, t\u00eb cilat njihen si &#8220;pasgoditje&#8221;, reflektohet nga kalimi i val\u00ebve sizmike dhe\/ose deformimi i p\u00ebrhersh\u00ebm i shkaktuar nga t\u00ebrmeti i m\u00ebparsh\u00ebm, i quajtur &#8220;goditja kryesore&#8221;. T\u00ebrmeti i dyt\u00eb me magnitud\u00eb 7.6 ball\u00eb \u00ebsht\u00eb i lidhur ngusht\u00eb me t\u00eb parin. Instrumentet incizuese rreth Mara\u015f-it, t\u00eb quajtura \u201csizmometra\u201d, informojn\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt e sot\u00ebm se si l\u00ebvizte toka gjat\u00eb t\u00ebrmetit. K\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb vlefshme dhe mund t\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb nj\u00eb ndryshim hap pas hapi n\u00eb kuptimin e proceseve tok\u00ebsore q\u00eb ndodhin disa or\u00eb p\u00ebrpara nj\u00eb t\u00ebrmeti me magnitud\u00eb t\u00eb madhe, i cili nga ana tjet\u00ebr do t\u00eb na ndihmoj\u00eb t\u00eb p\u00ebrgatitemi p\u00ebr t\u00eb ardhmen. <\/p>\n\n\n\n<p>Ndoshta seria m\u00eb e njohur e pasgoditjeve n\u00eb shkarje t\u00eb ngjashme \u00ebsht\u00eb rasti i t\u00ebrmeteve t\u00eb vitit 1992 q\u00eb godit\u00ebn shkret\u00ebtir\u00ebn Mojave n\u00eb Kalifornin\u00eb lindore, t\u00ebrmeti 6.2 ball\u00eb n\u00eb Parkun Komb\u00ebtar Joshua Tree, i ndjekur nga nj\u00eb t\u00ebrmet me magnitud\u00eb 7.3 n\u00eb Landers dhe 6.3 ball\u00eb n\u00eb Big Bear. Nj\u00eb tjet\u00ebr rast \u00ebsht\u00eb sekuenca e fundit n\u00eb Kumamoto n\u00eb vitin 2016 n\u00eb ishullin Kyushu t\u00eb Japonis\u00eb, kur t\u00ebrmeti me magnitud\u00eb 6.5 ball\u00eb u pasua nga nj\u00eb t\u00ebrmet me magnitud\u00eb 7.3 ball\u00eb. N\u00eb Evrop\u00eb, t\u00ebrmeti i vitit 2016 me magnitud\u00eb 6 ball\u00eb n\u00eb Amatrice n\u00eb Apeninet u pasua dy muaj m\u00eb von\u00eb nga nj\u00eb t\u00ebrmet me magnitud\u00eb 6.5 ball\u00eb n\u00eb Norcia q\u00eb formoi nj\u00eb sekuenc\u00eb t\u00eb pasur pasgoditjesh q\u00eb zgjat\u00ebn m\u00eb shum\u00eb se gjasht\u00eb muaj.<\/p>\n\n\n\n<p>Edhe pse jo e paprecedent\u00eb, sekuenca t\u00eb tilla kaskad\u00eb t\u00eb t\u00ebrmeteve me magnitud\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebr periudha relativisht t\u00eb shkurtra kohore (nga or\u00eb n\u00eb muaj) jan\u00eb t\u00eb rralla dhe t\u00eb dukshme n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn. Hulumtimi i k\u00ebtyre t\u00ebrmeteve dyshe dhe analizimi i karakteristikave t\u00eb tyre t\u00eb ve\u00e7anta sjell nj\u00eb kuptim t\u00eb ri t\u00eb t\u00ebrmeteve q\u00eb ka nj\u00eb ndikim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb n\u00eb rrezikun sizmik dhe kodet e ardhshme t\u00eb nd\u00ebrtimit.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Si e ndryshoi kjo hart\u00ebn e t\u00ebrmeteve t\u00eb T\u00fcrkiye-s?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Aktivitetet e pritshme sizmike t\u00eb shkaktuara n\u00eb rajon, q\u00eb zakonisht i referohet si &#8220;zona e pasgoditjeve&#8221;, do t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb nj\u00eb rajon t\u00eb shtrir\u00eb ndoshta m\u00eb shum\u00eb se 500 kilometra, e cila mund t\u00eb rezultoj\u00eb me l\u00ebkundje mesatare deri ndonj\u00ebher\u00eb t\u00eb forta t\u00eb tok\u00ebs p\u00ebrgjat\u00eb kufirit t\u00eb k\u00ebsaj pllake p\u00ebr muaj, ndoshta edhe vite. Sipas statistikave t\u00eb njohura, priten dhjet\u00ebra pasgoditje me magnitud\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe se 6 ball\u00eb dhe disa prej tyre ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb shkaktojn\u00eb d\u00ebme shtes\u00eb n\u00eb vende ku tashm\u00eb ka pasur shum\u00eb shembje nd\u00ebrtesash. Duke pasur parasysh disa muaj deri n\u00eb vite, aktivitetet e v\u00ebzhguara sizmike do t\u00eb kthehen n\u00eb nivelet e para t\u00eb t\u00ebrmetit, por deri at\u00ebher\u00eb, rreziku dhe rreziku sizmik n\u00eb k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb t\u00eb T\u00fcrkiye-s pritet t\u00eb rritet.<\/p>\n\n\n\n<p>Duhet t\u00eb theksohet se studimet sizmologjike t\u00eb rrezikut afatmes\u00ebm dhe afatgjat\u00eb kan\u00eb paraqitur d\u00ebshmi t\u00eb akumulimit t\u00eb tendosjes p\u00ebrgjat\u00eb vij\u00ebs s\u00eb shkarjes s\u00eb Anadollit t\u00eb Veriut q\u00eb shtrihet m\u00eb shum\u00eb se 1.200 kilometra nga pjesa veriore e Detit Egje n\u00eb Greqi deri n\u00eb rajonin e Anadollit Lindor. Prandaj, rreziku sizmik i rajonit ku ndodh\u00ebn dy t\u00ebrmete t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb natyr\u00ebs kalimtare \u00ebsht\u00eb rritur nd\u00ebrsa vler\u00ebsimet m\u00eb t\u00eb gjata t\u00eb rrezikut sizmik jan\u00eb ende relevante. Ndoshta t\u00ebrmeti n\u00eb Mara\u015f do t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si nj\u00eb rikujtes\u00eb p\u00ebr sizmolog\u00ebt se t\u00ebrmetet e m\u00ebdha nuk ndodhin gjithmon\u00eb aty ku priten m\u00eb shum\u00eb. Nga ajo q\u00eb u tha m\u00eb sip\u00ebr, potencon r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e monitorimit t\u00eb dendur sizmik t\u00eb kombinuar me p\u00ebrpjekjet e vazhdueshme shkencore.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8211; Autorja \u00ebsht\u00eb studiuese e lart\u00eb n\u00eb Institutin Gjeologjik t\u00eb Britanis\u00eb<\/em> <\/p>\n\n\n\n<p>Anadolu Agency <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Shkruan Dr. Margarita Segou Dr. Margarita Segou vler\u00ebson tiparet unike t\u00eb t\u00ebrmetit t\u00eb fundit n\u00eb Mara\u015f (Kahramanmara\u015f) p\u00ebr Departamentin e Analiz\u00ebs s\u00eb Anadolu. Cilat jan\u00eb dallimet midis t\u00ebrmetit t\u00eb Mara\u015f-it&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":39608,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-39607","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinionanaliza"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39607"}],"collection":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=39607"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39607\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39609,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39607\/revisions\/39609"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/39608"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=39607"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=39607"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=39607"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}