{"id":8381,"date":"2016-03-06T11:05:06","date_gmt":"2016-03-06T10:05:06","guid":{"rendered":"http:\/\/shekulliagency.com\/?p=8381"},"modified":"2016-03-06T19:06:47","modified_gmt":"2016-03-06T18:06:47","slug":"pse-na-duhen-studimet-osmane","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/?p=8381","title":{"rendered":"PSE NA DUHEN STUDIMET OSMANE"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/lib-5433-e1457287595726.jpg\" rel=\"attachment wp-att-8384\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-8384\" src=\"http:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/lib-5433-e1457287595726.jpg\" alt=\"lib-5433\" width=\"1698\" height=\"997\" srcset=\"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/lib-5433-e1457287595726.jpg 1698w, https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/lib-5433-e1457287595726-300x176.jpg 300w, https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/lib-5433-e1457287595726-768x451.jpg 768w, https:\/\/alb.shekulliagency.com\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/lib-5433-e1457287595726-1024x601.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 1698px) 100vw, 1698px\" \/><\/a>Nj\u00eb p\u00ebrgjigje e par\u00eb dhe e thjesht\u00eb do t\u00eb ishte: p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr historin\u00eb ton\u00eb pes\u00ebshekullore n\u00ebn sundimin osman; p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr ato personalitete shqiptare q\u00eb b\u00ebn\u00eb em\u00ebr n\u00eb k\u00ebt\u00eb perandori, si p\u00ebr shembull themeluesi i shtetit shqiptar Ismail Qemali; por edhe p\u00ebr ata\u00a0 q\u00eb jo vet\u00ebm n\u00eb nj\u00eb rast mor\u00ebn n\u00eb dor\u00eb edhe drejtimin real t\u00eb saj. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, kur p\u00ebrdor termin histori kam parasysh nj\u00eb p\u00ebrdorim m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb dhe gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs t\u00eb saj, pra kam parasysh jo vet\u00ebm historin\u00eb politike, por edhe at\u00eb kulturore, fetare, sociale, intelektuale, urbane, rurale etj. Ndaj k\u00ebtu duhet nxjerr\u00eb n\u00eb drit\u00ebn e diellit edhe kontributi i personaliteteve shqiptare q\u00eb si n\u00eb Stamboll ashtu edhe n\u00eb viset shqiptare u shquan n\u00eb fushat e administrimit t\u00eb shtetit, fes\u00eb dhe kultur\u00ebs islame, poezis\u00eb dhe kultur\u00ebs osmane. Nuk duhet harruar q\u00eb edhe gjat\u00eb periudh\u00ebs osmane jeta u zhvillua n\u00eb t\u00ebr\u00eb dimensionet dhe kompleksiotetin e saj, e p\u00ebr fat edhe e till\u00eb \u00ebsht\u00eb reflektuar edhe n\u00eb dokumentacionin sistematik q\u00eb ruhet mir\u00eb n\u00eb arkiva e biblioteka.<\/p>\n<p>Kjo do t\u00eb ishte p\u00ebrgjigjja m\u00eb e shkurt\u00ebr, por n\u00eb se do t\u2019i hynim m\u00eb n\u00eb detaje pesh\u00ebs dhe r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb q\u00eb dokumentacioni osman paraqet p\u00ebr ne v\u00ebrtet q\u00eb do t\u00eb befasoheshim. Duke qen\u00eb se Perandoria Osmane ishte nj\u00eb formacion politik me interesa bot\u00ebrore, ajo nuk do ta kishte t\u00eb mundur t\u00eb mbahej gjat\u00eb n\u00eb k\u00ebmb\u00eb pa pasur nj\u00eb aparat burokratik efikas; e p\u00ebr pasoj\u00eb, ajo la pas nj\u00eb fond t\u00eb pamat\u00eb dokumentacioni i cili besoj q\u00eb \u00ebsht\u00eb l\u00ebnda e par\u00eb p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar t\u00eb pakt\u00ebn t\u00eb shkuar\u00ebn ton\u00eb 550 vje\u00e7are. Por p\u00ebrtej k\u00ebtij konstatimi, do t\u00eb desha t\u00eb v\u00eb n\u00eb dukje r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e regjistrave kadastral\u00eb dhe ligjeve osmane, t\u00eb cilat me shum\u00eb sakt\u00ebsi na ofrojn\u00eb nj\u00eb tablo t\u00eb qart\u00eb dhe reale t\u00eb situat\u00eb paraosmane n\u00eb Ballkan, asaj politike, sociale e fiskale; si dokumente me karakter t\u00eb theksuar konservativ q\u00eb reflektojn\u00eb drejtp\u00ebrdrejt procesin e tranzicionit drejt vendosjes s\u00eb plot\u00eb t\u00eb sundimit osman, ato na ofrojn\u00eb informacion real p\u00ebr \u00e7do rajon t\u00eb Ballkanit, madje edhe se sa efikase kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb Ballkan n\u00eb shek. XIV-XV sundimet osmane, bizantine, sllave e venedikase.<\/p>\n<p>P\u00ebrsa i p\u00ebrket trash\u00ebgimis\u00eb q\u00eb sundimi i gjat\u00eb osman la pas n\u00eb viset shqiptare pas 28 n\u00ebntorit 1912 Eqrem Vlora thot\u00eb: \u201c\u00cbsht\u00eb budallall\u00ebk t\u00eb mohosh r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e periudh\u00ebs s\u00eb sundimit turk n\u00eb Shqip\u00ebri, pasi \u2026as sundimi bizantin dhe as ai serbo-bullgar nuk kan\u00eb l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb kaq t\u00eb thella mbi k\u00ebt\u00eb vend dhe mbi k\u00ebt\u00eb popull\u201d. At\u00ebher\u00eb krejt natyrsh\u00ebm n\u00eb mend na vijn\u00eb andrallat q\u00eb ky vend ka kaluar gjat\u00eb shek. XX. Pra pa njohur mir\u00eb historin\u00eb osmane dhe m\u00eb pas trash\u00ebgimin\u00eb islamo-orientale q\u00eb ajo la pas, asnj\u00ebher\u00eb nuk do t\u00eb mund t\u00eb kuptojm\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha dimensionet e saj edhe periudh\u00ebn e Mbret\u00ebris\u00eb Shqiptare, t\u00eb analizojm\u00eb e m\u00eb pas edhe t\u00eb nxjerrim m\u00ebsimet e duhura nga historia.<\/p>\n<p>Pra, periudh\u00ebn osmane duhet ta studiojm\u00eb p\u00ebr t\u00eb njohur mir\u00eb edhe historin\u00eb moderne t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. P\u00ebr Fuqit\u00eb e M\u00ebdha, si Franca, Anglia, Gjermania apo edhe SHBA, studimi i historis\u00eb osmane ka qen\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb i lidhur me interesat e tyre globale apo rajonale, por q\u00eb kan\u00eb brenda shpeshher\u00eb edhe doza ekzotike e kurioziteti. Por n\u00eb disa raste jan\u00eb interesat komb\u00ebtare ato q\u00eb p\u00ebrcaktojn\u00eb edhe shkall\u00ebn e angazhimit t\u00eb shtetit n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb studimeve osmane. Rasti i Izraelit \u00ebsht\u00eb m\u00eb se tipik. Ky shtet i vog\u00ebl n\u00eb mes t\u00eb bot\u00ebs arabo-islame me universitetet e tij t\u00eb fuqishme tashm\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb nga qendrat m\u00eb t\u00eb fuqishme n\u00eb bot\u00eb n\u00eb fush\u00ebn e studimeve islame, por edhe n\u00eb fush\u00ebn e studimeve osmane. Por ka edhe vende, si Japonia, e cila ndon\u00ebse gjeografikisht e larg\u00ebt me ish-territoret e Perandoris\u00eb Osmane, koh\u00ebt e fundit i ka dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb hov t\u00eb madh studimeve osmane. Dhe kjo p\u00ebr arsye sa gjeopolitike aq edhe shkencore: s\u00eb pari, p\u00ebr t\u00eb kuptuar m\u00eb mir\u00eb historin\u00eb e Azis\u00eb dhe t\u00eb Islamit; s\u00eb dyti, p\u00ebr t\u00eb riinterpretuar historin\u00eb e bot\u00ebs duke p\u00ebrcaktuar drejt vendin e k\u00ebtij formacioni politik me ndikim bot\u00ebror; dhe s\u00eb treti, p\u00ebr t\u00eb par\u00eb se cili \u00ebsht\u00eb vendi i studimeve osmane n\u00eb ecurin\u00eb e shkenc\u00ebs historike. N\u00eb rajonin ton\u00eb k\u00ebt\u00eb gj\u00eb m\u00eb shpejt se t\u00eb gjith\u00eb e kuptuan Hungaria dhe Bosnja: e para me nj\u00eb histori osmane vet\u00ebm 150 vje\u00e7are, kurse e dyta edhe sot e k\u00ebsaj dite nj\u00eb nga rajonet me nj\u00eb trash\u00ebgimi t\u00eb thell\u00eb e t\u00eb pasur orientale n\u00eb Ballkan.<\/p>\n<p>Kur n\u00eb fillim t\u00eb viteve \u201950 t\u00eb shekullit t\u00eb kaluar n\u00eb krye t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Jashtme turke erdhi intelektuali Fuat Koprulu (pinjoll i Qyprilinjve) portat e arkivave osmane u hap\u00ebn n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pazakont\u00eb p\u00ebr koh\u00ebn. Studiues t\u00eb k\u00ebtyre dy vendeve \u201crr\u00ebmbyen\u201d nga k\u00ebto arkiva p\u00ebrkat\u00ebsisht nga 250.000 mikrofilma dokumentesh. Nj\u00eb veprim i till\u00eb u v\u00ebrtetua i suksessh\u00ebm n\u00eb dy aspekte: s\u00eb pari, k\u00ebto dy vende tashm\u00eb filluan t\u00eb lexojn\u00eb me dokumente se \u00e7far\u00eb kishte ndodhur realisht me vendin e tyre gjat\u00eb sundimit osman dhe s\u00eb dyti, fal\u00eb k\u00ebsaj pasurie dokumentare Budapesti dhe Sarajeva u shnd\u00ebrruan n\u00eb qendra me r\u00ebnd\u00ebsi tej rajonales n\u00eb l\u00ebmin e studimeve osmane. Po ne si e kemi studiuar k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb ? Elita shqiptare, q\u00eb n\u00eb periudh\u00ebn p\u00ebrgjat\u00eb dy luft\u00ebrave bot\u00ebrore po luftonte t\u00eb ruante pavar\u00ebsin\u00eb dhe ta konsolidonte at\u00eb, vraponte m\u00eb shum\u00eb drejt trajtimit t\u00eb temave dhe figurave t\u00eb m\u00ebdha historike q\u00eb injektonin ndjenja nacionaliste. \u2018P\u00ebr fat\u2019 k\u00ebto ngjarje madhore dhe personalitete historike gjendeshin n\u00eb periudh\u00ebn osmane, k\u00ebshtu q\u00eb turqit mbet\u00ebn gjithmon\u00eb armiq dhe sistemi q\u00eb ata instaluan \u201cp\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr prapambetjen tradicionale shqiptare\u201d.<\/p>\n<p>Ecuria e studimeve osmanistike n\u00eb Shqip\u00ebri \u00ebsht\u00eb aq shum\u00eb e lidhur me ideologjit\u00eb sunduese sa mund t\u00eb thuhet se produkti historik i p\u00ebrftuar \u00ebsht\u00eb shum\u00eb fort i lidhur me kushtet politike n\u00eb t\u00eb cilat historian\u00ebt shqiptar\u00eb kan\u00eb vepruar. Nj\u00eb shembull i qart\u00eb ilustrimi jan\u00eb studimet e historian\u00ebve shqiptar\u00eb q\u00eb kan\u00eb jetuar dhe prodhuar pas vitit 1945. Ata q\u00eb kan\u00eb jetuar n\u00eb shtetin komunist detyrimisht kan\u00eb prodhuar duke aplikuar metodologjin\u00eb marksiste. Kurse studiuesit shqiptar\u00ebt t\u00eb emigracionit kan\u00eb qen\u00eb t\u00ebr\u00ebsisht kritik\u00eb dhe produkt i kushteve dhe metodave q\u00eb kan\u00eb njohur n\u00eb vendet ku kan\u00eb jetuar; madje ata kan\u00eb trajtuar edhe tema q\u00eb p\u00ebr historian\u00ebt q\u00eb jetonin n\u00eb shtetin shqiptar ishin \u2018moll\u00eb e ndaluar\u2019.<\/p>\n<p>Gjithsesi, studimet e deritanishme osmane n\u00eb Shqip\u00ebri, n\u00eb nj\u00eb plan t\u00eb ngusht\u00eb, mund t\u2019i vler\u00ebsojm\u00eb si nj\u00eb kontribut p\u00ebr historin\u00eb komb\u00ebtare t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, nd\u00ebrsa n\u00eb nj\u00eb perspektiv\u00eb m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb, si nj\u00eb kontribut q\u00eb i \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb ndri\u00e7imit t\u00eb historis\u00eb provinciale osmane.<\/p>\n<p>P\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb studimi i historis\u00eb osmane dhe i kultur\u00ebs islamo-orientale duhet t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb angazhim shkencor i bazuar n\u00eb programe dhe projekte t\u00eb mir\u00ebmenduara dhe afatgjata; vet\u00ebm k\u00ebshtu mund t\u00eb zbardhet dhe t\u00eb kuptohet nj\u00eb pjes\u00eb shum\u00eb e dokumentuar e historis\u00eb son\u00eb, protagonist\u00eb t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs kemi qen\u00eb edhe ne dhe q\u00eb n\u00eb vetvete mban t\u00eb ng\u00ebrthyer nj\u00eb problematik\u00eb shum\u00eb t\u00eb pasur. Detyra jon\u00eb \u00ebsht\u00eb q\u00eb periudh\u00ebn osmane ta vler\u00ebsojm\u00eb drejt p\u00ebr vendin dhe pesh\u00ebn q\u00eb ka n\u00eb ndri\u00e7imin e historis\u00eb son\u00eb komb\u00ebtare dhe m\u00eb gjer\u00eb t\u00eb rajonit dhe pse jo t\u00eb kontribuojm\u00eb me shkrime dhe vepra edhe n\u00eb nivel perandorak; nd\u00ebrsa trash\u00ebgimin\u00eb osmano-orientale duhet ta vler\u00ebsojm\u00eb, ashtu si edhe trash\u00ebgimit\u00eb e ardhura nga kahe t\u00eb tjera, t\u00eb cilat duhen njohur, studiuar dhe vler\u00ebsuar si pasuri t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb son\u00eb komb\u00ebtare.<\/p>\n<p><b>Dr. Dritan EGRO:<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb p\u00ebrgjigje e par\u00eb dhe e thjesht\u00eb do t\u00eb ishte: p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr historin\u00eb ton\u00eb pes\u00ebshekullore n\u00ebn sundimin osman; p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr ato personalitete&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8384,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-8381","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-histori"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8381"}],"collection":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8381"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8381\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8386,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8381\/revisions\/8386"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8384"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8381"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8381"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alb.shekulliagency.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8381"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}